महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ मे २०२६ ।। वाहन चालवताना खिशात ड्रायव्हिंग लायसन्स असणे जितके आवश्यक, तितकेच ते वैध असणेही महत्त्वाचे आहे. अनेक वाहनचालक “परवाना आहे ना!” या आत्मविश्वासात फिरत असतात; पण त्याच परवान्याची मुदत संपलेली असते, हे त्यांच्या गावीही नसते. आणि मग एखाद्या चौकात वाहतूक पोलिसांनी अडवले की, चेहऱ्यावरचे रंग उडतात. कालबाह्य झालेल्या ड्रायव्हिंग लायसन्ससह वाहन चालवणे हा मोटार वाहन कायद्यानुसार गंभीर गुन्हा मानला जातो. अशावेळी दंड तर भरावाच लागतो, शिवाय परवाना रद्द होण्याचाही धोका असतो. एवढेच नव्हे तर पुन्हा नव्याने परवाना मिळवण्यासाठी वाहनचालकाला चाचणीची पायरी चढावी लागू शकते. त्यामुळे “उद्या करू” म्हणत रिन्यूअलकडे दुर्लक्ष करणाऱ्यांनी आताच सावध होण्याची गरज आहे.
मोटार वाहन कायद्यानुसार ड्रायव्हिंग लायसन्स ठरावीक कालावधीसाठी वैध असते. सामान्यतः परवाना वयाच्या २० किंवा ४० वर्षांपर्यंत वैध राहतो. त्यानंतर त्याचे नूतनीकरण करणे आवश्यक असते. विशेष म्हणजे वयाची ५० वर्षे पूर्ण झाल्यावर परवान्याचा वैधता कालावधी थेट ५ वर्षांवर येतो. त्यामुळे वयोमानानुसार कागदपत्रांची जबाबदारी वाढते. मात्र सरकारने वाहनचालकांना थोडासा दिलासा दिला आहे. परवाना एक्सपायर झाल्यानंतर ३० दिवसांचा सवलतीचा कालावधी दिला जातो. या काळात अतिरिक्त दंड किंवा शुल्क न भरता नूतनीकरण करता येते. पण अनेक जण या मुदतीलाही हलक्यात घेतात आणि नंतर सरकारी कार्यालयांच्या फेऱ्या मारत बसतात. “कागद वेळेत भरले असते तर ही वेळ आली नसती,” अशी खंत व्यक्त करण्याची वेळ अनेकांवर येते.
आजच्या डिजिटल युगात ड्रायव्हिंग लायसन्सचे नूतनीकरण करणे फारसे अवघड राहिलेले नाही. रस्ते वाहतूक मंत्रालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन ड्रायव्हिंग लायसन्स सेवा हा पर्याय निवडायचा, राज्य निवडायचे आणि वाहन चालविण्याचा परवाना क्रमांक तसेच जन्मतारीख टाकायची. त्यानंतर नूतनीकरणाचा पर्याय निवडून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करायची आणि शुल्क ऑनलाइन भरायचे. प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर अर्जाची प्रत आणि पावती डाउनलोड करून ठेवणे आवश्यक असते. यासाठी जुना ड्रायव्हिंग लायसन्स, आधार कार्ड, ओळखपत्र, पत्त्याचा पुरावा, पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि डिजिटल स्वाक्षरी लागते. सरकारी यंत्रणा ऑनलाइन झाली असली तरी नागरिकांनी वेळेची किंमत ओळखली नाही, तर “लायसन्स आहे पण उपयोगाचे नाही” अशी स्थिती ओढवू शकते.