महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १९ मे २०२६ ।। मध्यपूर्वेच्या वाळवंटात गेल्या काही दिवसांपासून युद्धाची धूळ एवढी उडत होती की जगभरातील बाजारपेठांपासून सामान्य माणसाच्या धडधडीपर्यंत सर्व काही अस्थिर झालं होतं. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर नियोजित हल्ले तूर्तास स्थगित केल्याची घोषणा केली आणि जगाने एक दीर्घ श्वास घेतला. कतार, सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिराती यांनी केलेल्या विनंतीनंतर हा निर्णय घेतल्याचं सांगितलं गेलं; पण राजकारणात निर्णय कधीही फक्त विनंतीवर घेतले जात नाहीत, हे जगाला चांगलंच ठाऊक आहे. तेलबाजार हादरले, डॉलर थरथरला आणि आखाती देशांनी युद्धाच्या आगीचा धूर आपल्या अर्थव्यवस्थेकडे वळताना पाहिला. त्यामुळे “शांततेचा सल्ला” अचानक महत्त्वाचा झाला. ट्रम्प यांनी इराणसोबत गंभीर चर्चा सुरू असल्याचं सांगितलं; पण तेहराननेही लगेच “चर्चा म्हणजे शरणागती नव्हे” असा ठाम इशारा देत अमेरिकेला आरसा दाखवला. म्हणजे तलवारी म्यानात गेल्या असल्या, तरी हात अजूनही मूठीवरच आहेत.
मध्यपूर्वेतील राजकारण हे कधीच सरळ रेषेत चालत नाही. एका बाजूला अमेरिका आणि इराण चर्चेच्या टेबलावर बसल्याचं चित्र रंगवलं जात असताना दुसऱ्या बाजूला इस्रायल-लेबनॉन सीमारेषेवर मृत्यूचा खेळ सुरूच आहे. शस्त्रसंधीची मुदत वाढवली गेली, पण बॉम्ब मात्र वेळेवरच पडले. लेबनॉनमध्ये हजारो मृत्यू आणि जखमींच्या आकड्यांनी जग हादरलं असलं, तरी महासत्तांच्या राजकारणात मानवी जीवांची किंमत अनेकदा तेलाच्या पिंपापेक्षाही कमी ठरते. गाझासाठी मदत घेऊन जाणाऱ्या जहाजांवर इस्रायलने केलेली कारवाई तर आणखी धक्कादायक ठरली. आंतरराष्ट्रीय जलक्षेत्रात जहाजं रोखली गेली, कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेण्यात आलं आणि मानवाधिकारांच्या घोषणा पुन्हा एकदा संयुक्त राष्ट्रांच्या कागदांत अडकून पडल्या. युद्धाच्या बाजारात शांततेच्या भाषणांची किंमत फार स्वस्त असते, हे पुन्हा स्पष्ट झालं.
या सगळ्या घडामोडींमध्ये सर्वात मोठा प्रश्न आहे तो जगाच्या भवितव्याचा. कारण मध्यपूर्व पेटली की त्याची राख फक्त वाळवंटात पडत नाही; ती जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर उडते. तेलाचे दर वाढतात, बाजार कोसळतात आणि सामान्य नागरिकांच्या खिशावर त्याचा फटका बसतो. ट्रम्प यांनी हल्ला थांबवण्याचा निर्णय घेतला असला, तरी तो कायमस्वरूपी शांततेचा मार्ग आहे की फक्त राजकीय डावपेचांचा विराम, हे अजून स्पष्ट नाही. महासत्तांच्या राजकारणात युद्ध थांबत नाही; फक्त त्याची वेळ बदलते. आणि म्हणूनच मध्यपूर्वेने आज घेतलेला हा सुटकेचा श्वास अजूनही धास्तावलेलाच आहे.