तेल, हल्ले आणि अटींच्या जाळ्यात अमेरिका-इराण; जगाची नजर चर्चेकडे
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २४ मे २०२६ ।। America Iran War: मध्यपूर्वेतील रणधुमाळी आता केवळ क्षेपणास्त्रांपुरती राहिलेली नाही; ती थेट जगाच्या पेट्रोल पंपापर्यंत पोहोचली आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षाने जागतिक अर्थकारणाचे धाबे दणाणले असतानाच, आता अचानक शांततेची कुजबुज सुरू झाली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याबाबत इराणने सकारात्मक संकेत दिल्याने युद्धाच्या धगधगत्या वातावरणात चर्चेची नवी खिडकी उघडली आहे. मात्र ही शांततेची भाषा देखील अटींच्या बारुदावर उभी आहे. एका हातात चर्चेचा प्रस्ताव आणि दुसऱ्या हातात प्रत्युत्तराची तलवार घेऊन इराणने अमेरिकेसमोर नवा डाव टाकला आहे. त्यामुळे जगभरातील तेल बाजार, राजनैतिक वर्तुळे आणि गुंतवणूकदार आता पुढील घडामोडींवर श्वास रोखून नजर ठेवून आहेत.
इराणने मध्यस्थांसमोर ठेवलेला प्रस्ताव वरकरणी मवाळ दिसत असला, तरी त्यामागे कठोर राजकीय संदेश दडलेला आहे. “युद्ध कायमचे थांबवा, मगच अणुकरारावर चर्चा,” अशी ठाम भूमिका तेहरानने घेतली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी तात्पुरती खुली करण्याची तयारी दर्शवताना इराणने अमेरिकेपुढे काही जड अटी ठेवल्या आहेत. इराणी बंदरांवरील नाकेबंदी हटवणे, अब्जावधी डॉलर्सची जप्त मालमत्ता परत करणे आणि युद्धातील नुकसानीची भरपाई देणे, या मागण्यांनी अमेरिकेलाच नव्हे तर संपूर्ण पश्चिम जगालाच अस्वस्थ केले आहे. कारण होर्मुझ म्हणजे जगाच्या तेलवाहतुकीची जीवनवाहिनी. ती बंद झाली की जगातील अर्थव्यवस्थेचा श्वासच अडकतो. त्यामुळे इराणचा हा प्रस्ताव म्हणजे शांततेचा हात की दबावाचे राजकारण, यावर आता चर्चा सुरू झाली आहे.
दरम्यान, अमेरिकेच्या हालचालींनीही परिस्थिती अधिक गोंधळात टाकली आहे. ट्रम्प प्रशासन एका बाजूला युद्ध संपवण्याची भाषा करत असताना दुसऱ्या बाजूला इराणविरोधात नव्या लष्करी कारवाईची तयारी सुरू असल्याच्या बातम्या समोर येत आहेत. त्यामुळे मध्यस्थ देशांनाही नेमका विश्वास कोणावर ठेवायचा, हा प्रश्न पडला आहे. इराणी अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट इशारा दिला आहे की, अमेरिका किंवा इस्रायलने पुन्हा हल्ले सुरू केले, तर प्रत्युत्तर अधिक तीव्र असेल. त्यामुळे चर्चेच्या टेबलावर बसलेले राजनैतिक चेहरे आणि सीमारेषेवर सज्ज असलेली युद्धसामग्री, हे दोन्ही चित्र सध्या एकाच वेळी दिसत आहे. शांततेची भाषा आणि युद्धाची तयारी अशी दुहेरी भूमिका जगाला आणखी अस्वस्थ करत आहे.
या संघर्षाचा सर्वांत मोठा बळी ठरत आहे तो सामान्य जग. तेलाचे दर उसळत आहेत, पुरवठा साखळ्या विस्कळीत होत आहेत आणि जागतिक बाजारपेठा अनिश्चिततेच्या गर्तेत अडकत आहेत. त्यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली होण्याची शक्यता ही केवळ मध्यपूर्वेची बातमी राहिलेली नाही; ती जगाच्या अर्थव्यवस्थेच्या नाडीशी जोडलेली घटना बनली आहे. मात्र चर्चेची दारे उघडली असली तरी विश्वासाचे कुलूप अजूनही तुटलेले नाही. एका चुकीच्या निर्णयाने पुन्हा क्षेपणास्त्रे धडाडू शकतात आणि एका यशस्वी चर्चेने युद्धाचा धूर विरू शकतो. त्यामुळे सध्या जगाची अवस्था अशी झाली आहे की, शांततेच्या एका शब्दासाठी संपूर्ण पृथ्वी कान टवकारून उभी आहे.