इथेनॉलच्या जोरावर तेलाला पर्याय; सरकारची आता E30 कडे धाव
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २४ मे २०२६ ।। पेट्रोलपंपावर दर वाढल्याची पाटी लागते आणि सामान्य माणसाच्या कपाळावर आठ्या उमटतात. वाहनाची टाकी भरायची की घराचा खर्च भागवायचा, असा प्रश्न अनेकांच्या खिशाला पडू लागला आहे. अशातच केंद्र सरकारने आता पेट्रोलमध्ये तब्बल ३० टक्के इथेनॉल मिसळण्याची तयारी सुरू केली असून, ऊसाच्या रसातून तयार होणारं हे इंधन अचानक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आलं आहे. कालपर्यंत साखरेसाठी ओळखला जाणारा ऊस आता देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेचा नवा सैनिक बनताना दिसत आहे. “पेट्रोलला पर्याय” म्हणून इथेनॉलचा गजर सुरू झाला असला, तरी त्यामागे अर्थकारण, शेती आणि जागतिक राजकारणाचा मोठा पट दडलेला आहे.
इथेनॉल म्हणजे काही जादुई रसायन नाही; ते नैसर्गिक पिकांपासून तयार होणारं बायोफ्यूल आहे. भारतात मुख्यतः ऊसापासून त्याची निर्मिती केली जाते. ऊस मोठ्या क्रशरमध्ये दाबून त्याचा रस काढला जातो आणि त्यानंतर सुरू होते विज्ञानाची खरी किमया. रसातील साखर यीस्टच्या मदतीने फर्मेंटेशन प्रक्रियेतून इथेनॉलमध्ये रूपांतरित केली जाते. ज्या ऊसाच्या गोडीवर महाराष्ट्रातील साखर कारखाने उभे राहिले, तोच ऊस आता पेट्रोलच्या टाकीत उतरणार आहे. फर्मेंटेशननंतर तयार झालेल्या द्रवातून विशेष तंत्रज्ञानाने इथेनॉल वेगळं केलं जातं आणि त्यातील पाणी काढून जवळपास ९९ टक्के शुद्ध फ्यूल ग्रेड इथेनॉल तयार केलं जातं. म्हणजे शेतातून निघालेला ऊस अखेर थेट वाहनाच्या इंजिनापर्यंत पोहोचतो.
सरकारला इथेनॉलकडे वळण्यामागे फक्त पर्यावरणाची चिंता नाही, तर आर्थिक गणितही तितकंच महत्त्वाचं आहे. भारत आपल्या गरजेपैकी मोठ्या प्रमाणावर कच्चं तेल आयात करतो. जगात युद्ध पेटलं की भारतातील पेट्रोलपंपावर दर वाढतात. त्यामुळे परदेशी तेलावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी इथेनॉल हा पर्याय पुढे आणला जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, इथेनॉलमुळे प्रदूषण कमी होतं, शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळतं आणि देशाची ऊर्जा सुरक्षा मजबूत होते. ऊस उत्पादक राज्यांसाठी तर हा निर्णय सोन्याची कोंबडी ठरू शकतो. कारण साखरेच्या बाजारभावावर अवलंबून असलेल्या कारखान्यांना आता इंधन उद्योगाचं नवं दार खुलं होत आहे.
E20 नंतर आता E30 च्या दिशेने सुरू झालेली ही वाटचाल भारताच्या ऊर्जा धोरणातील मोठा बदल मानली जात आहे. भविष्यात पेट्रोलच्या प्रत्येक थेंबात ऊसाचा गोडवा मिसळलेला असेल, अशी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. मात्र यासोबत काही प्रश्नही उभे राहत आहेत. वाढत्या इथेनॉल उत्पादनासाठी अधिक ऊस लागणार, त्यासाठी पाण्याचा वापर वाढणार आणि शेतीचं गणित बदलणार, अशी चिंता काही तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. तरीही सरकार आणि उद्योगक्षेत्राला वाटतं की, इथेनॉल हीच भविष्यातील ऊर्जा क्रांती ठरू शकते. त्यामुळे आता पेट्रोलच्या दरवाढीवर उपाय म्हणून लोकांचे डोळे तेलाच्या विहिरींकडे नव्हे, तर ऊसाच्या शेतांकडे लागले आहेत.