हेल्दी-ऑरगॅनिकच्या गोड गप्पांना FSSAIचा चपराक; ग्राहकांची दिशाभूल करणाऱ्यांवर कारवाईचा बडगा
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १७ जून २०२६ ।। आरोग्याबाबत जागरूक झालेल्या ग्राहकांच्या मनात गेल्या काही वर्षांत एक नवा मंत्र रुजवण्यात आला — ‘ऑरगॅनिक खा, हेल्दी जगा आणि झिरो मैदा निवडा!’ बाजारातील अनेक कंपन्यांनी या भावनेचं सोनं केलं. पॅकेटवर मोठ्या अक्षरांत ‘झिरो मैदा’, ‘हेल्दी’, ‘ऑरगॅनिक’ अशी मोहक लेबले चिकटवली आणि ग्राहकांनीही ती खरी मानून खिशाला चांगलीच झळ सोसली. पण आता या चमकदार दाव्यांच्या पडद्यामागचं वास्तव समोर आलं आहे. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) अशा दाव्यांची कसून तपासणी सुरू केली असून अनेक नामांकित कंपन्यांच्या जाहिराती आणि उत्पादनांवर गंभीर आक्षेप घेतले आहेत. त्यामुळे आरोग्याच्या नावाखाली चालणाऱ्या बाजारपेठेतील या ‘शब्दांच्या व्यापाराला’ आता मोठा धक्का बसण्याची चिन्हे आहेत.
‘झिरो मैदा’ हा शब्द ग्राहकांसाठी विश्वासाचं प्रतीक बनला होता. मैदा आरोग्यासाठी घातक असल्याची धारणा निर्माण झाल्यानंतर अनेक कंपन्यांनी त्याचाच फायदा घेत आपल्या उत्पादनांना ‘झिरो मैदा’चं लेबल लावलं. मात्र FSSAI च्या तपासात काही धक्कादायक बाबी उघडकीस आल्या. काही ब्रेड आणि पिझ्झा बेस उत्पादनांमध्ये गव्हाचं पीठ, व्हीट ग्लूटेन आणि इतर घटक असतानाही ‘झिरो मैदा’चा गाजावाजा करण्यात येत असल्याचं समोर आलं. ग्राहकांना उत्पादनाच्या वास्तविक स्वरूपाबाबत चुकीची माहिती देणं हा नियमभंग असल्याचं प्राधिकरणाने स्पष्ट केलं आहे. त्यामुळे ‘झिरो मैदा’च्या नावाखाली विक्री करणाऱ्या कंपन्यांना आता स्पष्टीकरण द्यावं लागणार असून, भविष्यात अशा दाव्यांवर अधिक कठोर निर्बंध लागू होण्याची शक्यता आहे.
विशेष म्हणजे हा प्रश्न केवळ मैद्यापुरता मर्यादित नाही. ‘ऑरगॅनिक’, ‘नैसर्गिक’, ‘हेल्दी’ आणि ‘शुद्ध’ अशा शब्दांचाही अनेक कंपन्या मुक्तहस्ते वापर करत असल्याचं तपासात दिसून आलं आहे. ग्राहकांच्या मनात विश्वास निर्माण करण्यासाठी या शब्दांचा वापर केला जातो; पण त्यामागे आवश्यक प्रमाणपत्रे किंवा वैज्ञानिक आधार नसल्याचंही अनेकदा आढळतं. त्यामुळे FSSAI ने तब्बल आठ फूड बिझनेस ऑपरेटर्सना कारणे दाखवा नोटिसा बजावल्या आहेत. या कारवाईमुळे खाद्य उद्योगात खळबळ उडाली असून जाहिरातींमध्ये आरोग्याचे दावे करणाऱ्या कंपन्यांच्या कार्यालयातही चिंतेचं वातावरण निर्माण झालं आहे.
या संपूर्ण प्रकरणातून एक गोष्ट स्पष्ट झाली आहे — पॅकेटवर छापलेले आकर्षक शब्द म्हणजे सत्याची हमी नसते. ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळ करून बाजारपेठ जिंकण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांना आता कायद्याचा फटका बसू लागला आहे. FSSAI च्या या कारवाईमुळे खाद्य उद्योगाला अधिक पारदर्शकतेकडे जावं लागणार असून ग्राहकांनाही जागरूक राहण्याचा संदेश मिळाला आहे. उद्या ‘हेल्दी’ आणि ‘ऑरगॅनिक’च्या नावाखाली विकल्या जाणाऱ्या प्रत्येक उत्पादनाला पुरावा द्यावा लागेल, अशी परिस्थिती निर्माण होत आहे. त्यामुळे आरोग्याच्या नावावर उभा राहिलेला दिखाव्याचा बाजार आता खऱ्या कसोटीवर उतरू लागल्याची चर्चा सर्वत्र रंगू लागली आहे.