दरड, बंद महामार्ग आणि ठप्प एसटी; विकासाच्या दाव्यांना पावसाने दिले चपराक उत्तर
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ०६ जुलै २०२६ ।। Rain Updates: मुंबई-पुणे हा महाराष्ट्राच्या अर्थकारणाचा श्वास समजला जातो. पण दोन दिवसांच्या मुसळधार पावसाने हा श्वासच अडकवून ठेवला. मिसिंग लिंक परिसरात दरड कोसळली आणि मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग क्षणार्धात बंद झाला. त्यात जुना मुंबई-पुणे महामार्गही वाहतुकीसाठी बंद पडला. परिणाम असा की, राज्यातील दोन सर्वात मोठी शहरे एकमेकांकडे पाहत राहिली, पण रस्त्याने पोहोचण्याचा मार्गच बंद झाला. इतक्या मोठ्या तंत्रज्ञानाच्या, अभियांत्रिकीच्या आणि विकासाच्या गप्पा मारणाऱ्या व्यवस्थेला एका दरडीने असा धक्का दिला की, अख्खी यंत्रणाच गुडघ्यावर आली. डोंगर कोसळले हे निसर्गाचे काम; पण पर्यायी व्यवस्था कोसळली, तो मात्र प्रशासनाच्या नियोजनाचा पराभव ठरला.
या अभूतपूर्व परिस्थितीमुळे पुणे-मुंबई एसटी सेवा पुढील आदेशापर्यंत पूर्णपणे बंद करण्याचा निर्णय घ्यावा लागला. हजारो प्रवाशांचे नियोजन अक्षरशः पाण्यात गेले. सकाळी पुण्याहून मुंबईकडे निघालेल्या चार एसटी बस उर्से टोलनाका परिसरात अडकल्या. सुदैवाने परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून त्या बस सुरक्षितपणे पुन्हा पुण्याकडे वळवण्यात आल्या. हा निर्णय योग्य असला, तरी तोच एक प्रश्न पुन्हा समोर आणतो—प्रत्येक पावसाळ्यात अशीच वेळ येणार असेल, तर कोट्यवधींच्या महामार्गांची आणि प्रगत वाहतूक व्यवस्थेची स्तुती नेमकी कोणासाठी? नागरिकांनी तिकीट काढायचे, पण रस्ता मात्र निसर्गाच्या भरोशावर सोडायचा, अशी व्यवस्था किती दिवस चालणार?
हवामान विभागाने मुंबई, पुणे, कोकण किनारपट्टी आणि घाटमाथा परिसरासाठी रेड अलर्ट जारी केला आहे. घाटमाथ्यावर अतिमुसळधार पावसाचा इशारा देण्यात आला असून, पुढील काही तास अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहेत. प्रशासन, आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा आणि राज्य परिवहन विभाग सतर्क असले, तरी परिस्थितीची तीव्रता लक्षात घेता नागरिकांनीही बेफिकीरी टाळणे गरजेचे आहे. पर्यटन, हौशी ड्राइव्ह किंवा विनाकारण प्रवास करण्याचा हा काळ नाही. दरड, पूर, पाण्याचा वेग आणि रस्त्यांची ढासळलेली अवस्था क्षणात जीवावर बेतू शकते. सोशल मीडियावरील अफवांपेक्षा अधिकृत सूचनांवरच विश्वास ठेवणे हाच सध्या सर्वात मोठा शहाणपणा आहे.
पावसाचा रुद्रावतार थांबेल, दरडी हटतील आणि रस्ते पुन्हा सुरू होतील; पण प्रत्येक वर्षी त्याच ठिकाणी तोच प्रश्न उभा राहत असेल, तर तो केवळ निसर्गाचा नाही, तर व्यवस्थेच्या स्मरणशक्तीचा दोष आहे. संकट आले की यंत्रणा जागी होते, पण संकट टळले की त्याच चुका पुन्हा विसरल्या जातात. विकास म्हणजे फक्त नवीन रस्ते बांधणे नव्हे, तर ते संकटातही टिकतील याची खात्री देणे होय. महाराष्ट्राच्या दोन प्रमुख शहरांमधील संपर्क एका पावसाने तुटत असेल, तर तो केवळ वाहतुकीचा प्रश्न नाही; तो नियोजन, जबाबदारी आणि प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेवर उभा राहिलेला कठोर प्रश्न आहे. आता तरी या प्रश्नाचे उत्तर फक्त आश्वासनात नव्हे, तर कृतीत मिळाले पाहिजे.