खामेनेईंना अखेरचा निरोप की इस्रायल-पाश्चिमात्यांना उघड इशारा? हमास, हिजबुल्लाह, हूती प्रतिनिधींच्या उपस्थितीने पश्चिम आशियातील संघर्षाला नवा राजकीय रंग
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ०७ जुलै २०२६ ।। तेहरान : तेहरानमध्ये अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्काराचा सोहळा पार पडला; पण तो केवळ श्रद्धांजलीचा कार्यक्रम नव्हता. मृत नेत्याला अखेरचा निरोप देण्यापेक्षा जिवंत राजकारणाचा मूक रणशिंग फुंकण्याचा तो प्रयत्न असल्याची चर्चा जगभर रंगली. इस्रायल आणि पाश्चिमात्य देशांनी इराणची ताकद कमी झाल्याचे दावे केले असताना, त्याच वेळी हमास, हिजबुल्लाह आणि येमेनमधील हूती प्रतिनिधी एकाच मंचावर दिसले. हा योगायोग नव्हे, तर आखलेला संदेश होता, असे आंतरराष्ट्रीय विश्लेषक मानत आहेत. अंत्ययात्रेच्या गर्दीतून इराणने जगाला जणू सांगितले—”आमची मैत्री अजून जिवंत आहे आणि आमची लढाईही संपलेली नाही.” बंदुका शांत असल्या तरी राजकीय संकेतांचा आवाज मात्र तोफेइतकाच घणाघाती ठरला.
गाझा युद्ध, लेबनानमधील संघर्ष आणि अलीकडील इराण-इस्रायल तणावानंतर इराणच्या तथाकथित **’अॅक्सिस ऑफ रेझिस्टन्स’**ची धार बोथट झाल्याचे चित्र उभे केले जात होते. मात्र तेहरानच्या या कार्यक्रमाने त्या समजुतीवर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे केले. हमासचे राजकीय प्रमुख मोहम्मद दरविश, हिजबुल्लाहचे वरिष्ठ नेते मोहम्मद फनीश, इस्लामिक जिहादचे झियाद अल-नखाला आणि हूतींचे वरिष्ठ प्रतिनिधी एकत्र दिसल्याने हा धार्मिक सोहळा क्षणात भू-राजकीय परिषद ठरला. शोकसभेतही शक्तीचे प्रदर्शन करण्याची कला इराणला अवगत असल्याचे या दृश्यातून स्पष्ट झाले. शत्रूला गोळीपेक्षा संदेश अधिक अस्वस्थ करतो, हेच या उपस्थितीतून अधोरेखित झाले.
इराणकडून या संघटनांना अनेक वर्षांपासून राजकीय, आर्थिक आणि लष्करी पाठबळ मिळत असल्याचा आरोप अमेरिका आणि अनेक पाश्चिमात्य देश सातत्याने करत आले आहेत. त्या पार्श्वभूमीवर या नेत्यांची एकत्रित उपस्थिती ही केवळ औपचारिकता नव्हती, तर राजकीय भूमिका होती. “आमचे मित्र अजूनही आमच्यासोबत उभे आहेत,” हे दाखवण्याचा प्रयत्न इराणने केला, अशी चर्चा रंगली. लाल समुद्रातील तणाव, गाझातील युद्ध आणि लेबनान सीमेवरील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर या भेटींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पाश्चिमात्य दबावाने हे जाळे कोसळेल, अशी अपेक्षा करणाऱ्यांसाठी तेहरानमधील हे दृश्य निश्चितच अस्वस्थ करणारे ठरले.
मात्र या घडामोडींकडे पाहताना एक गोष्ट लक्षात ठेवावी लागेल. अंत्यसंस्कारातील उपस्थिती म्हणजे लगेच नव्या लष्करी कारवाईची घोषणा असे समजणे योग्य ठरणार नाही. पण हा सोहळा इराणने आपल्या प्रादेशिक प्रभावाचे राजकीय प्रदर्शन करण्यासाठी वापरल्याचे स्पष्ट दिसते. पश्चिम आशियात संघर्ष, मैत्री आणि सत्तेची समीकरणे एका दिवसात बदलतात; पण अशा प्रतीकात्मक घटनाही पुढील घडामोडींची दिशा दाखवतात. तेहरानमधील हा निरोप समारंभ म्हणून जितका लक्षात राहील, तितकाच तो भविष्यातील राजकीय संदेश म्हणूनही इतिहासात नोंदला जाईल. खामेनेईंना अखेरचा सलाम करताना इराणने जगालाही एक स्पष्ट संदेश दिला—संघर्षाची भाषा अजून संपलेली नाही.