रुग्णांच्या जीवाशी खेळ सहन नाही; तुकाराम मुंढेंच्या कारवाईत २.४५ कोटींचा ‘अॅसिलॉक’ साठा जप्त, बाजारातून तत्काळ मागवण्याचे आदेश
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ जुलै २०२६ ।। औषध म्हणजे रुग्णाचा विश्वास. डॉक्टरांनी लिहिलेली चिठ्ठी म्हणजे जीव वाचवण्याची आशा. पण त्याच औषधाच्या नावाच्या आड वेगळाच औषधी घटक लपवून बाजारात उत्पादन विकले जाऊ लागले, तर तो केवळ व्यावसायिक गोंधळ राहत नाही; तो थेट जनतेच्या आरोग्याशी खेळ ठरतो. म्हणूनच अन्न व औषध प्रशासनाने यावेळी केवळ कागदोपत्री नोटीस देण्याचा मार्ग न निवडता थेट बाजारात उतरून कारवाईचा दणका दिला. आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली पुणे, नागपूर आणि भिवंडी येथे तब्बल २ कोटी ४५ लाख रुपयांचा ‘अॅसिलॉक’ औषधसाठा जप्त करण्यात आला. औषध उद्योगासाठी हा स्पष्ट संदेश आहे—नावाच्या साम्यावर नफा कमावण्याचा प्रयत्न केला, तर कायद्याचा हात दारात उभा राहील.
या कारवाईमागील कारण तितकेच गंभीर आहे. पूर्वी ज्या नावाने औषध उपलब्ध होते, त्याच नावात किरकोळ बदल करून बाजारात नवीन उत्पादन आणण्यात आले. मात्र नाव जवळपास तेच, वेष्टन तेच आणि छपाईही जवळपास तशीच; फक्त आतला औषधी घटक पूर्णपणे वेगळा. अशा परिस्थितीत डॉक्टरांनी जुने औषध समजून नवीन औषध लिहिणे, औषध विक्रेत्याने चुकीचे औषध देणे किंवा रुग्णाने स्वतःच गोंधळून ते वापरणे, ही शक्यता नाकारता येत नव्हती. औषधांच्या बाबतीत अशा प्रकारचा संभ्रम म्हणजे चुकीच्या उपचाराचे दार उघडणे होय. म्हणूनच एफडीएने प्रतिबंधात्मक कारवाई करत संपूर्ण साठा बाजारातून परत मागवण्याचे आदेश दिले.
राज्यातील तीन ठिकाणी मिळून २ कोटी ४५ लाख ३७ हजार रुपयांहून अधिक किमतीचा साठा विक्री व वितरणातून रोखण्यात आला. पुण्यात ८९ लाख, नागपुरात ९८ लाख आणि भिवंडीत ५७ लाख रुपयांचा साठा जप्त करण्यात आला. तपास अद्याप सुरू असून संबंधित कंपनीविरोधात औषधे व सौंदर्यप्रसाधने कायद्यानुसार पुढील कायदेशीर कारवाई होणार आहे. ही कारवाई केवळ एका औषधापुरती मर्यादित मानणे चुकीचे ठरेल. औषध क्षेत्रात ब्रँडच्या नावावर निर्माण होणारा गोंधळ, आकर्षक पॅकेजिंग आणि ग्राहकांच्या विश्वासाचा गैरफायदा घेण्याच्या प्रवृत्तीवरही हा थेट प्रहार आहे.
तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, रुग्णांच्या सुरक्षिततेशी कोणतीही तडजोड सहन केली जाणार नाही. सुरक्षित औषधे मिळणे हा प्रत्येक नागरिकाचा हक्क आहे आणि औषध कंपन्यांनी नाव, वेष्टन व औषधी घटकांबाबत नियमांचे काटेकोर पालन करणे बंधनकारक आहे. नागरिकांनीही औषध घेताना केवळ नावावर विश्वास न ठेवता त्यातील मुख्य औषधी घटक तपासावा, शंका असल्यास डॉक्टर किंवा औषधतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा आणि संशयास्पद औषधांची माहिती तातडीने प्रशासनाला द्यावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे. आरोग्याच्या बाजारात नफा कमावणे वेगळे आणि विश्वास विकणे वेगळे; पहिला उद्योग असतो, दुसरा गुन्हा ठरतो. एफडीएच्या या कारवाईने किमान एवढे तरी स्पष्ट झाले आहे की, जनतेच्या आरोग्यावर उठलेला प्रत्येक संशय आता दुर्लक्षित राहणार नाही.