बोर घाटातील दरडीने मुंबई–पुणे रेल्वे ठप्प; १७ जुलैपर्यंत ३० गाड्या रद्द, प्रवाशांचा खोळंबा तर प्रशासन युद्धपातळीवर दुरुस्तीत
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ जुलै २०२६ ।। मुंबई–पुणे हा महाराष्ट्राचा जीवनदायी रेल्वेमार्ग. रोज लाखो प्रवाशांना वेळेवर पोहोचवणारी ही जीवनवाहिनी यंदाच्या मुसळधार पावसापुढे अक्षरशः गुडघे टेकताना दिसत आहे. बोर घाटातील ठाकूरवाडी आणि मंकी हिल परिसरात कोसळलेल्या भीषण दरडीने रेल्वेच्या तिन्ही मार्गांवर घाला घातला आणि हजारो प्रवाशांच्या नियोजनाचा चक्काचूर झाला. निसर्गाचा रौद्रावतार थोपवणे कोणाच्याही हातात नसले, तरी अशा संवेदनशील घाटमाथ्यांवर पूर्वतयारी कितपत होती, हा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. रेल्वे प्रशासनाने १७ जुलैपर्यंत तब्बल ३० गाड्या रद्द करण्याचा निर्णय घेतला असला, तरी या निर्णयाचा फटका सर्वसामान्य प्रवासी, विद्यार्थी, नोकरदार, व्यापारी आणि रुग्णांनाही बसत आहे. रेल्वे थांबली की केवळ गाडी थांबत नाही, तर हजारो कुटुंबांचे नियोजनही रुळावरून घसरते.
६ जुलै रोजी झालेल्या मुसळधार पावसानंतर घाटातील अनेक ठिकाणी भूस्खलन झाले आणि अप, डाऊन तसेच मध्य मार्गांचे मोठे नुकसान झाले. एक मार्ग सुरू करण्यात रेल्वेला यश आले असले, तरी उर्वरित दोन मार्ग सुरळीत करण्यासाठी युद्धपातळीवर काम सुरू आहे. डेक्कन क्वीन, डेक्कन एक्स्प्रेस, इंटरसिटी, हैदराबाद एक्स्प्रेस, चेन्नई मेल, हुबळी–दादर अशा अनेक महत्त्वाच्या गाड्या रद्द झाल्याने प्रवाशांचा संताप उफाळून येत आहे. प्रवाशांना केवळ “अजून थोडी प्रतीक्षा करा” असे सांगून चालणार नाही. सुरक्षितता महत्त्वाचीच; पण अशा आपत्कालीन परिस्थितीत पर्यायी व्यवस्थाही तितक्याच वेगाने उभी राहिली पाहिजे. संकटाच्या काळात निर्णय जितका झपाट्याने घेतला जातो, तितकाच नागरिकांचा प्रशासनावरील विश्वासही टिकतो.
या पार्श्वभूमीवर एसटी महामंडळाने पुढाकार घेत मुंबई–पुणे मार्गावर दररोज २०० अतिरिक्त बसफेऱ्या सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. आधीच धावणाऱ्या ई-शिवनेरीच्या ३१२ फेऱ्यांसह ही अतिरिक्त सेवा अनेक प्रवाशांसाठी दिलासादायक ठरणार आहे. विकेंडमध्ये वाढणारी गर्दी लक्षात घेऊन आणखी विशेष बस सोडण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी घटनास्थळी जाऊन कामांचा आढावा घेतला, ही स्वागतार्ह बाब असली तरी प्रवाशांना प्रत्यक्ष दिलासा मिळेल तो रुळ पूर्णपणे सुरू झाल्यावरच. पाहणीपेक्षा पुनर्बांधणीचा वेग अधिक महत्त्वाचा आहे आणि त्याचीच खरी परीक्षा आता प्रशासनासमोर उभी आहे.
ही घटना केवळ एका भूस्खलनाची नाही; तर बदलत्या हवामानाच्या कठोर इशाऱ्याची आहे. घाटमाथ्यांवरील भू-सुरक्षेची आधुनिक यंत्रणा, दरडीचा पूर्व इशारा देणारी तंत्रज्ञान व्यवस्था आणि नियमित भौगोलिक तपासणी याशिवाय अशा घटना पुन्हा घडत राहतील. दरवर्षी पावसाळा येतो, दरवर्षी दरडी कोसळतात आणि दरवर्षी प्रवाशांना त्याच संकटाचा सामना करावा लागतो, हे कोणत्याही प्रगत व्यवस्थेला शोभणारे चित्र नाही. आपत्ती आली की धावपळ करण्यापेक्षा ती येण्यापूर्वी तयारी करणे अधिक शहाणपणाचे असते. मुंबई–पुणे रेल्वेमार्ग पुन्हा वेगाने धावेलच; पण या दुर्घटनेतून कायमस्वरूपी धडा घेतला, तरच हा प्रवास खऱ्या अर्थाने सुरक्षित ठरेल.