नोंदणी क्रमांकांची मर्यादा संपत आली; नव्या प्रणालीसाठी आरटीओचे दोन पर्याय, तांत्रिक आव्हानांवरही सुरू विचारमंथन
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३१ जुलै २०२६ ।। पुणेकरांसाठी ‘MH-12’ हा केवळ वाहन क्रमांक नाही, तर शहराच्या ओळखीचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. गेल्या अनेक दशकांत लाखो वाहनांनी हा क्रमांक अभिमानाने मिरवला. मात्र वाहनांची झपाट्याने वाढ आणि उपलब्ध नोंदणी क्रमांकांची मर्यादा यामुळे आता ही ऐतिहासिक मालिका अखेरच्या टप्प्यावर येऊन ठेपली आहे. पुणे प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाने (RTO) नव्या नोंदणी प्रणालीची तयारी सुरू केली असून, पुढील काही महिन्यांत पुण्यातील नव्या वाहनांना वेगळ्या स्वरूपातील नोंदणी क्रमांक मिळण्याची शक्यता आहे. शहराच्या वाढत्या विस्तारासोबत प्रशासनालाही पारंपरिक व्यवस्थेऐवजी भविष्योन्मुख पर्याय स्वीकारण्याची वेळ आली आहे.
सध्या पुणे आरटीओकडून दुचाकींसाठी ZY आणि चारचाकींसाठी ZW मालिका जारी केली जात आहे. आरटीओच्या विद्यमान नियमानुसार ZZ मालिका पूर्ण झाल्यानंतर दोन-अक्षरी प्रत्ययाची पद्धत संपुष्टात येणार आहे. त्यानंतर पहिला पर्याय म्हणून MH-12-AAA-1234 अशा तीन-अक्षरी स्वरूपाचा प्रस्ताव पुढे आला आहे. या पद्धतीमुळे लाखो नवीन नोंदणी क्रमांक उपलब्ध होतील. दुसरा पर्याय म्हणजे अक्षरे आणि अंक यांचा नवीन अल्फान्यूमेरिक क्रम. हा प्रस्ताव राज्य परिवहन विभागाकडे मंजुरीसाठी पाठविण्यात आला असून अंतिम निर्णयाची प्रतीक्षा आहे.
मात्र हा बदल केवळ क्रमांक बदलण्यापुरता मर्यादित नाही. आधुनिक Advanced Traffic Management System (ATMS), Automatic Number Plate Recognition (ANPR) कॅमेरे, ई-चलान व्यवस्था आणि ‘वाहन’ डेटाबेस यांच्याशी नव्या प्रणालीची सांगड घालावी लागणार आहे. क्रमांक अधिक लांब झाल्यास किंवा अक्षरे-अंकांची मांडणी बदलल्यास कॅमेऱ्यांकडून क्रमांक वाचण्यात अडचणी येऊ शकतात, अशी तांत्रिक चिंता अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. त्यामुळे नवीन स्वरूप निश्चित करण्यापूर्वी सॉफ्टवेअर, डेटाबेस आणि नंबर प्लेट निर्मिती व्यवस्थेत आवश्यक बदल करावे लागणार आहेत.
या घडामोडीमुळे ‘MH-12’ क्रमांक असलेली विद्यमान वाहने बदलावी लागणार नाहीत. हा बदल केवळ भविष्यात नव्याने नोंदणी होणाऱ्या वाहनांसाठी लागू होण्याची शक्यता आहे. उप प्रादेशिक परिवहन अधिकारी स्वप्निल भोसले यांनी दोन्ही प्रस्तावांचे मूल्यांकन सुरू असल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे अंतिम निर्णय राज्य परिवहन विभागाच्या मंजुरीनंतरच होईल. मात्र एक गोष्ट निश्चित आहे—पुण्याच्या रस्त्यांवर ‘MH-12’ची ओळख कायम राहील, पण नव्या वाहनांच्या नंबर प्लेटवर लवकरच एका नव्या युगाची सुरुवात दिसण्याची शक्यता आहे.