‘लोकांना मारायचे नाही’ म्हणत चर्चेचा मार्ग; मात्र तेहरानकडून अमेरिकेच्या दाव्यांना नकार
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३ ऑगस्ट २०२६ ।। US Israel Iran War : पश्चिम आशियातील युद्धाच्या धगधगत्या वातावरणात अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अचानक चर्चेचा मार्ग स्वीकारल्याने जगाचे लक्ष पुन्हा इराणकडे वळले आहे. ट्रम्प यांनी इराणवरील नियोजित मोठा लष्करी हल्ला थांबविल्याचे सांगत, सोमवारी दुपारी मध्यस्थांच्या माध्यमातून इराणसोबत चर्चा सुरू होणार असल्याचे स्पष्ट केले. “मला कोणाचेही प्राण घ्यायचे नाहीत”, असे सांगत त्यांनी करार करण्याची इच्छा व्यक्त केली. आखाती देशांच्या राजनैतिक प्रयत्नांनंतर अमेरिकेने हल्ल्याला तात्पुरता ब्रेक दिल्याचे वृत्त आहे. मात्र, हा ब्रेक म्हणजे युद्धाचा शेवट समजण्याची घाई करणे धोकादायक ठरेल. कारण मागील काही दिवसांतही अमेरिका-इराण चर्चेची भाषा आणि लष्करी कारवाईची धमकी एकाच वेळी पाहायला मिळाली आहे.
या घडामोडीत सौदी अरेबिया, कतार, संयुक्त अरब अमिराती आणि ओमान यांची मध्यस्थी महत्त्वाची ठरत आहे. ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, या देशांच्या राजनैतिक प्रयत्नांमुळे शुक्रवारी प्रस्तावित मोठा हल्ला रोखण्यात आला. चर्चेच्या केंद्रस्थानी होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक सुरळीत करणे आणि इराणच्या अणुकार्यक्रमावर तोडगा काढणे हे दोन मोठे मुद्दे आहेत. या सामुद्रधुनीतून जगातील महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतुकीचा मार्ग जात असल्याने तेथील तणावाचा परिणाम केवळ अमेरिका-इराणपुरता मर्यादित राहणार नाही. तेलाच्या किमतींपासून भारताच्या आयात खर्चापर्यंत त्याचे पडसाद उमटू शकतात. त्यामुळे अमेरिकेच्या या निर्णयाकडे राजनैतिक हालचाल म्हणून पाहिले जात असले, तरी त्यामागील आर्थिक आणि सामरिक गणित दुर्लक्षित करता येणार नाही.
मात्र इथेच या कथेला वेगळे वळण मिळते. ट्रम्प यांनी चर्चेबाबत आशावादी सूर लावला असला, तरी इराणकडून अमेरिकेच्या काही दाव्यांना फेटाळण्यात आले आहे. तेहरानने अमेरिकेने सांगितल्याप्रमाणे कोणताही अंतिम करार झाल्याचे मान्य केलेले नाही. दुसरीकडे इराण आणि ओमान यांच्यात होर्मुझमधील जहाज वाहतुकीबाबत चर्चा सुरू असल्याचे वृत्त आहे. म्हणजे एकीकडे संवादाची दारे उघडली जात आहेत आणि दुसरीकडे परस्पर संशय कायम आहे. अशा परिस्थितीत ‘युद्ध थांबले’ असा निष्कर्ष काढणे म्हणजे बंदुकीचा आवाज दोन मिनिटे शांत झाला म्हणून रणांगण रिकामे झाले असे मानण्यासारखे ठरेल.
आता खरी परीक्षा सोमवारी होणाऱ्या चर्चेची आहे. वाटाघाटींमधून ठोस कराराचा मार्ग निघाला तर पश्चिम आशियातील तणाव कमी होण्याची शक्यता आहे; होर्मुझमधील वाहतूक सुरळीत झाल्यास जागतिक ऊर्जा बाजारालाही दिलासा मिळू शकतो. मात्र चर्चा फिस्कटल्यास अमेरिकेने पुन्हा लष्करी कारवाईचा मार्ग स्वीकारण्याची शक्यता कायम आहे. ट्रम्प यांनी यापूर्वीही चर्चेचे दरवाजे खुले ठेवतानाच वाटाघाटी अपयशी ठरल्यास पुन्हा कठोर लष्करी कारवाई करण्याचा इशारा दिला आहे. त्यामुळे सध्या युद्ध थांबले आहे की फक्त पुढच्या हल्ल्यापूर्वीची शांतता आहे, याचे उत्तर सोमवारीच्या चर्चेतूनच स्पष्ट होणार आहे.