रायगड-पुणे घाटमाथ्याला ऑरेंज अलर्ट; अल निनोमुळे पुढचा मान्सून कसा वळणार?
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ५ ऑगस्ट २०२६ ।। महाराष्ट्रात पावसाने जरा उसंत घेतली म्हणून छत्र्या कपाटात ठेवण्याची घाई करू नका. कारण आभाळ अजून पूर्ण मोकळे झालेले नाही. भारतीय हवामान विभागाच्या ताज्या अंदाजानुसार कोकण-गोवा आणि मध्य महाराष्ट्रात पावसाची हजेरी कायम राहणार आहे. विशेषतः घाटमाथ्यावर मुसळधार सरींचा धोका कायम असून रायगड आणि पुणे जिल्ह्यांच्या घाटमाथ्यासाठी ऑरेंज अलर्ट देण्यात आल्याची माहिती आहे. रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, नाशिक, सातारा आणि कोल्हापूरच्या घाट भागांतही जोरदार पावसाचा इशारा आहे. म्हणजेच शहरात ऊन डोकावले म्हणून घाटातही हवामान शांत आहे, असा गैरसमज करून घेण्याचे कारण नाही.
पावसाची ही लहरी चाल नेमकी का? याचे उत्तर हवामानाच्या मोठ्या पटावर दडलेले आहे. IMDच्या जुलैतील विस्तारित अंदाजानुसार यंदाच्या मान्सूनमध्ये कमकुवत अल निनो स्थिती अधिक बळावण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र त्याचा अर्थ “आता दोन महिने महाराष्ट्रात पाऊसच पडणार नाही” असा अजिबात काढता येत नाही. हवामान म्हणजे सरकारी फाईल नाही की एकदा शिक्का मारला आणि निकाल ठरला! अल निनोचा प्रभाव पावसाच्या वितरणावर परिणाम करू शकतो; पण स्थानिक कमी दाबाची क्षेत्रे, मान्सून ट्रफ आणि अरबी समुद्रातील परिस्थिती यामुळे काही भागांत अचानक मुसळधार पाऊस पडू शकतो.
याची झलक गेल्याच दिवसांत दिसली. ३ ऑगस्टच्या IMD अहवालानुसार कोकणात अतिमुसळधार, तर मध्य महाराष्ट्रात अतिवृष्टीची नोंद झाली. रायगडमधील माथेरान येथे २३ सेंमी, तर पुणे जिल्ह्यातील ताम्हिणी-मुळशी परिसरात २० सेंमी पाऊस नोंदवला गेला. म्हणजे “पाऊस कमी झाला” या एका वाक्यावर विश्वास ठेवून डोंगरदऱ्यांत, धबधब्यांजवळ किंवा नदीकाठावर पर्यटनाला धाव घेणे म्हणजे निसर्गाला आव्हान देण्यासारखेच आहे. IMDनेही अतिवृष्टीच्या इशाऱ्यांमध्ये डोंगराळ आणि शहरी भागांना विशेष दक्षतेचा सल्ला दिला आहे.
आता खरी परीक्षा प्रशासनाची आणि नागरिकांच्या शहाणपणाची आहे. घाटरस्त्यांवर दरडी कोसळणे, ओढे-नाले अचानक दुथडी भरून वाहणे आणि सखल भागात पाणी साचणे, या घटना केवळ पावसामुळे होत नाहीत; त्यात बेफिकीर बांधकामे आणि निसर्गाच्या प्रवाहाशी केलेली छेडछाडही तितकीच जबाबदार असते. त्यामुळे ऑरेंज अलर्ट असलेल्या भागांत अनावश्यक प्रवास टाळणे, नदी-नाले व धबधब्यांपासून दूर राहणे आणि प्रशासनाच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष न करणे हाच शहाणपणाचा मार्ग. अल निनोची भीती खरी असो वा अंदाज बदलो; पण मुसळधार पाऊस आला की निसर्गाला कमी लेखण्याची चूक महागात पडते.