७१ टक्के कोंडीने पुणेकर हैराण; दहा किलोमीटरसाठी ४१ मिनिटे, जगाच्या यादीत पुण्याची थेट पाचव्या क्रमांकावर उडी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ७ ऑगस्ट २०२६ ।। पुणेरी पाट्यांवर विनोद करणाऱ्या जगाला आता पुण्याच्या वाहतूक कोंडीवरही हसावे की रडावे, असा प्रश्न पडला आहे. कारण शहरातील वाहतुकीने चक्क जागतिक विक्रमांच्या यादीत स्थान मिळवले आहे. टॉमटॉम ट्रॅफिक इंडेक्स २०२५नुसार पुणे शहर जगातील सर्वाधिक वाहतूक कोंडी असलेल्या शहरांमध्ये पाचव्या क्रमांकावर पोहोचले आहे. पुण्यातील सरासरी वाहतूक कोंडीची पातळी तब्बल ७१ टक्के नोंदवली गेली असून, वाहनांचा सरासरी वेग ताशी केवळ १८ किलोमीटर राहिला. म्हणजे रस्त्यावर गाडी आहे, पेट्रोल जळत आहे, चालकाचा संयम संपत आहे; पण प्रवास मात्र संथगतीनेच सुरू आहे. या कोंडीमुळे वर्षभरात पुणेकरांचे तब्बल १५२ तास वाया गेल्याचे अहवालातील आकडे सांगतात.
पुण्याच्या रस्त्यावर दहा किलोमीटरचा प्रवास म्हणजे आता छोटेखानी सहलच म्हणावी लागेल. अहवालानुसार, शहरात दहा किलोमीटर अंतर पार करण्यासाठी सरासरी ३३ मिनिटे २० सेकंद लागतात. सकाळच्या गर्दीच्या वेळेत हाच प्रवास ३८ मिनिटे १३ सेकंदांवर पोहोचतो, तर संध्याकाळी परिस्थिती आणखी बिकट होते आणि दहा किलोमीटरसाठी तब्बल ४१ मिनिटे ४० सेकंद खर्ची पडतात. पंधरा मिनिटांत पुणेकरांना सरासरी फक्त ४.५ किलोमीटर अंतर पार करता आले. म्हणजे शहर वाढत आहे, वाहनांची संख्या वाढत आहे; पण रस्त्यावरची गती मात्र उलट दिशेने धावत असल्याचे चित्र आहे. २०२४च्या तुलनेत वाहनांचा वेग सुधारला असला तरी ही सुधारणा अवघी काही सेकंदांची असल्याने पुणेकरांच्या दैनंदिन जीवनात त्याचा फारसा फरक पडलेला नाही.
२०२५मध्ये ऑगस्ट महिना पुण्याच्या वाहतुकीसाठी सर्वाधिक कोंडीचा ठरला. त्या काळात कोंडीची पातळी तब्बल ७९ टक्क्यांवर पोहोचली होती. १६ ऑक्टोबर हा देखील पुण्यासाठी अत्यंत खराब दिवस ठरला. त्या दिवशी केवळ २.७ किलोमीटर अंतर पार करण्यासाठी पुणेकरांना १५ मिनिटे लागली. या आकडेवारीकडे केवळ ‘ट्रॅफिक वाढले’ म्हणून पाहणे म्हणजे समस्येच्या मुळावर पांघरूण घालण्यासारखे आहे. वाढती वाहनसंख्या, रस्त्यांची मर्यादित क्षमता, अपुरे वाहतूक नियोजन, अरुंद मार्ग, वारंवार होणारी खोदकामे आणि सार्वजनिक वाहतुकीवरील अपुरा विश्वास या सगळ्यांचा फटका शहराला बसत आहे. रस्ते रुंद करण्यापेक्षा वाहनांची गरज कमी करणारी सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था उभी करणे हीच खरी कसोटी ठरणार आहे.
जगातील सर्वाधिक वाहतूक कोंडी असलेल्या शहरांमध्ये मेक्सिको सिटी पहिल्या क्रमांकावर आहे. त्यानंतर बंगळूरू, डब्लिन, लॉड्झ आणि पाचव्या क्रमांकावर पुणे आहे. ही क्रमवारी पुण्याच्या प्रगतीचे कौतुक करण्यासाठी नव्हे, तर प्रशासनाला धोक्याची घंटा वाजवण्यासाठी पुरेशी आहे. कारण वाहतूक कोंडीचा अर्थ फक्त रस्त्यावर अडकलेली वाहने नसतात; त्यामागे वाया जाणारा वेळ, जळणारे इंधन, वाढणारे प्रदूषण, मानसिक ताण आणि आर्थिक नुकसान दडलेले असते. पुणे मेट्रो, बससेवा आणि इतर सार्वजनिक वाहतूक पर्यायांचा विस्तार होत असला तरी त्यांची एकात्मिक जोडणी, पार्किंग व्यवस्था आणि वाहतूक नियोजन अधिक प्रभावी करावे लागेल. अन्यथा उद्या पुण्याचा नवा विक्रम असा असेल—शहर पुढे गेले, पण पुणेकर रस्त्यावरच थांबले!