पंचनाम्यांचे आदेश; फडणवीसांची पाहणी, बावनकुळे समितीला मंत्रिमंडळाचे अधिकार
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २४ सप्टेंबर २०२६ ।। पावसाने पाठ फिरवली की शेतकऱ्याच्या शेतात फक्त पीक करपते असे नाही; त्याच्यासोबत पुढच्या वर्षाची आशाही करपू लागते. महाराष्ट्रात यंदा अशीच परिस्थिती अनेक भागांत निर्माण झाली आहे. मात्र एक गोष्ट स्पष्ट करणे गरजेचे आहे—राज्यातील १५ जिल्हे अद्याप औपचारिकरीत्या दुष्काळग्रस्त घोषित झालेले नाहीत. मंत्रिमंडळाने दुष्काळसदृश परिस्थितीची गंभीर दखल घेतली असून, नुकसानग्रस्त भागात पंचनामे सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्राथमिक अधिसूचना शनिवारपूर्वी काढली जाईल, असे सांगितले आहे.
मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत पावसाचे प्रमाण, शेतीची अवस्था आणि जलसाठ्याचा आढावा घेण्यात आला. मराठवाडा, अमरावती विभाग, खान्देश तसेच पश्चिम महाराष्ट्रातील सोलापूर, सातारा, सांगली आणि विदर्भातील काही भागांमध्ये परिस्थिती चिंताजनक असल्याचे समोर आले आहे. यापूर्वीच्या आकडेवारीनुसार १९ सप्टेंबरपर्यंत महाराष्ट्रात पावसाची सुमारे १७ टक्के तूट नोंदली गेली होती; मराठवाड्यातील तूट त्यापेक्षा अधिक असल्याचे अहवालात नमूद झाले आहे.
सोलापूरची परिस्थिती तर वेगळीच घंटा वाजवत आहे. जिल्ह्यात मोसमी पावसाची सुमारे ५४ टक्के तूट नोंदली गेली असून ५७ गावांना टँकरद्वारे पाणीपुरवठा सुरू असल्याचे वृत्त आहे. परभणीतही पावसाची तब्बल ४५ टक्के तूट असून पिकांवर त्याचा थेट परिणाम होत आहे. म्हणजे सरकारी कागदावर आकडे काहीही असोत, शेतकऱ्याच्या बांधावरची जमीन वेगळीच कहाणी सांगत आहे.
या पार्श्वभूमीवर महसूलमंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांच्या अध्यक्षतेखाली मंत्रिमंडळ उपसमिती स्थापन करण्यात आली आहे. या समितीला मंत्रिमंडळाचे अधिकार देण्यात आल्याचे मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले. दुष्काळसदृश भागातील परिस्थितीची माहिती गोळा करून कोणत्या भागाला कोणती मदत द्यायची, याबाबत निर्णय घेण्याची जबाबदारी समितीवर असेल. राज्य सरकार केंद्राच्या मदतीची वाट न पाहता आवश्यक मदत देईल, असेही फडणवीस यांनी स्पष्ट केले आहे.
दरम्यान, सोयाबीन, मका, कापूस, ज्वारी आणि भात या पिकांवर पावसाच्या खंडाचा परिणाम झाल्याचे सरकारच्या आढाव्यात समोर आले आहे. कोकणातही भातशेतीला पावसाच्या प्रदीर्घ खंडाचा फटका बसला आहे. कोकणातील १३ तालुक्यांत २१ दिवसांहून अधिक पावसाचा खंड पडल्याचे कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी सांगितले; मात्र पंचनामे पूर्ण झाल्याशिवाय तेथे दुष्काळ जाहीर केला जाणार नसल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
आता खरी कसोटी पंचनाम्यांची आहे. उपग्रहातील हिरवळ आणि प्रत्यक्ष शेतातील करपलेले पीक यातील अंतर प्रशासनाने भरून काढले पाहिजे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस स्वतः दुष्काळसदृश भागांची पाहणी करणार असून मंत्री आणि लोकप्रतिनिधींनाही बांधावर जाण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. कारण दुष्काळाची घोषणा कागदावर होते; पण त्याची खरी झळ शेतकऱ्याच्या हातात उरलेल्या पिकातून दिसते.