३१ हजार टन सोन्याला आधुनिक अर्थव्यवस्थेत आणण्याची संधी; डिजिटल गुंतवणुकीमुळे पारंपरिक सुवर्णविश्वाला नवे आव्हान
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ७ ऑगस्ट २०२६ ।। भारतीय घरांच्या तिजोऱ्यांत सोनं वर्षानुवर्षे झोपलेलं आहे. कुणाच्या मुलीच्या लग्नासाठी, कुणाच्या संकटकाळासाठी, तर कुणाच्या प्रतिष्ठेसाठी! पण आता या सोन्याकडे पाहण्याचा चष्मा बदलतोय. World Gold Council च्या ‘Golden Flight 2047’ अहवालानुसार, भारतीय घरांमध्ये अंदाजे ३१ हजार टन सोने असून त्याची किंमत तब्बल ३१५ लाख कोटी रुपयांच्या आसपास असल्याचा अंदाज आहे. विशेष म्हणजे या प्रचंड सोन्याच्या साठ्याकडे Gen Z वेगळ्या नजरेने पाहत आहे. दागिना म्हणजे केवळ दागिना नव्हे, तर गुंतवणूकही असू शकते, हा विचार तरुण पिढीत रुजत आहे. दुकानात जाऊन सोनं घेण्यापेक्षा मोबाईलवर माहिती शोधायची, किंमत तपासायची आणि डिजिटल माध्यमातून गुंतवणूक करायची—सोन्याच्या व्यवहाराची ही नवी भाषा आहे.
परंपरेत सोनं म्हणजे तिजोरीत बंदिस्त संपत्ती. पण अर्थव्यवस्थेला बंद तिजोरीतील सोन्यापेक्षा फिरणारं भांडवल अधिक उपयोगाचं असतं. याच ठिकाणी Gen Z ची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते. अहवालानुसार, २०३५ पर्यंत या पिढीची ग्राहक खर्च करण्याची क्षमता जवळपास २ ट्रिलियन डॉलरपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे भारताच्या सुवर्ण बाजारपेठेला या पिढीकडून मोठी चालना मिळू शकते. घरात पडून असलेल्या सोन्याचा अगदी छोटासा हिस्सा जरी औपचारिक वित्तीय व्यवस्थेत आला, तरी बाजारातील निधीची उपलब्धता वाढू शकते, गुंतवणुकीसाठी भांडवल निर्माण होऊ शकते आणि परदेशातून होणाऱ्या सोन्याच्या आयातीवरील दबाव काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो. म्हणजे आजीच्या कपाटातील दागिना उद्याच्या अर्थव्यवस्थेचा भाग होण्याची शक्यता आहे.
मात्र डिजिटल सोन्याची चमक पाहून डोळे दिपवून घेण्याचे कारण नाही. तरुणांना सोपी खरेदी, पारदर्शक किंमत, सहज विक्री आणि कमी अडथळ्यांची गुंतवणूक हवी आहे. त्यामुळे सुवर्ण बाजारालाही काळानुसार बदलावे लागणार आहे. World Gold Council ने सुवर्ण मुद्रीकरण योजना, सोन्याचा पुनर्वापर, इलेक्ट्रॉनिक गोल्ड रिसिट्स, डिजिटल गोल्ड, बुलियन बँकिंग आणि सोन्यावर आधारित वित्तीय उत्पादने अधिक प्रभावीपणे जोडण्याची गरज व्यक्त केली आहे. घरातील निष्क्रिय सोनं अर्थव्यवस्थेत आणलं तर त्याचा उपयोग फक्त कर्जासाठी नव्हे, तर व्यापक आर्थिक व्यवहारांसाठीही होऊ शकतो. पण गुंतवणूकदारांनी डिजिटल सोन्याच्या प्रत्येक पर्यायाची सुरक्षितता, नियमन, शुल्क आणि प्रत्यक्ष मालकीची रचना तपासणे तितकेच आवश्यक आहे.
भारताकडे सोन्याची कमतरता नाही; प्रश्न आहे ते सोनं किती हुशारीने वापरतो याचा. घराघरात साठवलेले हजारो टन सोने ही संपत्ती आहे, पण ती अर्थव्यवस्थेच्या प्रवाहात आली तर तिची ताकद अनेक पटींनी वाढू शकते. देशांतर्गत खाणीतून सोन्याची गरज भागवणे, पुनर्वापर वाढवणे, आधुनिक दागिन्यांचे उत्पादन करणे आणि भारताला मोठा सुवर्ण-दागिने निर्यातदार बनवणे, या दिशेनेही बदल अपेक्षित आहेत. Gen Z ने सोन्याची परंपरा मोडली तर ती सोनं नाकारण्यासाठी नव्हे, तर सोन्याला तिजोरीतून मोबाईलच्या स्क्रीनवर आणि तिथून अर्थव्यवस्थेच्या प्रवाहात आणण्यासाठी असेल. आता प्रश्न सोनं कोणाकडे आहे हा नाही; प्रश्न आहे—त्या सोन्याला अर्थव्यवस्थेची ताकद कोण देणार?