दहीहंडीपूर्वी मोठी घोषणा; अपघात, अपंगत्व आणि उपचारांसाठी आर्थिक मदत
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३ सप्टेंबर २०२६ ।। दहीहंडी आली की ढोल वाजतात, घोषणा सुरू होतात आणि मानवी मनोऱ्याच्या थरांवर थर चढत जातात. मात्र वरच्या थरावरचा गोविंदा पडला की खाली उभ्या असलेल्या गर्दीचा उत्साह क्षणात आक्रोशात बदलतो. हीच जोखीम लक्षात घेऊन महाराष्ट्र सरकारने यंदा गोविंदांसाठी मोठे सुरक्षा कवच उपलब्ध करून दिले आहे. राज्यात दहीहंडीच्या मानवी मनोऱ्यात सहभागी होणाऱ्या १ लाख ६० हजार गोविंदांचा विमा काढण्यात येणार असून, गंभीर अपघाताच्या परिस्थितीत १० लाख रुपयांपर्यंत आर्थिक संरक्षण मिळणार आहे. २०२५ मध्ये १.५० लाख गोविंदांसाठी अशी तरतूद करण्यात आली होती; यंदा लाभार्थी संख्या वाढवण्यात आली आहे. म्हणजे दहीहंडीचा थर कितीही उंच असो, खाली सरकारची आर्थिक ढाल असावी, असा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
या विमा योजनेत अपघातानंतर परिस्थितीनुसार मदतीची रक्कम निश्चित केली जाणार आहे. गोविंदाचा दुर्दैवी मृत्यू झाल्यास किंवा दोन्ही हात, दोन्ही पाय अथवा दोन्ही डोळ्यांचे कायमस्वरूपी नुकसान झाल्यास १० लाख रुपयांपर्यंत मदत मिळू शकते. एका हाताचे, पायाचे किंवा डोळ्याचे कायमस्वरूपी नुकसान झाल्यास ५ लाख रुपयांपर्यंत आर्थिक मदतीची तरतूद आहे. त्याशिवाय कायमस्वरूपी अपंगत्व, अंशतः अपंगत्व किंवा रुग्णालयात दाखल होण्याच्या परिस्थितीनुसार १ लाख ते १० लाख रुपयांपर्यंत विविध स्तरांवर मदत उपलब्ध होऊ शकते. सरकारी रुग्णालयांमध्ये विमाधारक गोविंदांना उपचार मोफत देण्याची तरतूदही असल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे ‘गोविंदा पडला तर बघू’ या मानसिकतेऐवजी ‘आधी सुरक्षा, मग उत्सव’ हा विचार महत्त्वाचा ठरतो.
मात्र विमा आहे म्हणून धोक्याला निमंत्रण देण्याची मुभा मिळत नाही. मानवी मनोरा हा उत्सवाचा भाग असला तरी तो अत्यंत जोखमीचा प्रकार आहे. त्यामुळे आयोजकांनी सहभागी गोविंदांची नोंदणी, वयाची पात्रता, सुरक्षा साधने, वैद्यकीय मदत, वाहतूक नियंत्रण आणि आपत्कालीन व्यवस्था याकडे गांभीर्याने पाहणे गरजेचे आहे. दहीहंडीला राज्य सरकारकडून क्रीडा स्वरूपाची मान्यता मिळाल्यापासून या उपक्रमाकडे केवळ धार्मिक उत्सव म्हणून नव्हे, तर शारीरिक कौशल्य आणि जोखमीचा खेळ म्हणूनही पाहिले जात आहे. राज्यात २०२५ मध्ये सुमारे १,८०० दहीहंडी कार्यक्रम झाले होते, त्यापैकी जवळपास १,३०० मुंबईत झाले. त्यामुळे सुरक्षेची जबाबदारी केवळ सरकारची नसून आयोजक आणि गोविंदा पथकांचीही आहे.
यंदा दहीहंडी ५ सप्टेंबरला साजरी होणार असल्याने उत्सवाची तयारी अंतिम टप्प्यात आली आहे. विम्यामुळे अपघातानंतर कुटुंबावर कोसळणारा आर्थिक आघात काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो; पण विमा हा जीवाची किंमत ठरवणारा कागद नसून संकटानंतरची मदत आहे. म्हणूनच उंच मनोरा उभारण्यापूर्वी सुरक्षित मनोरा उभारणे अधिक महत्त्वाचे आहे. सरकारने विम्याची घोषणा केली, आता आयोजकांनी त्याची अंमलबजावणी आणि पात्र गोविंदांची नोंदणी व्यवस्थित झाली आहे का, हे पाहणे आवश्यक आहे. उत्सवाचा जल्लोष जरूर करा; पण गोविंदाचा जीव धोक्यात घालून जल्लोष करण्याची परंपरा कशाला? दहीहंडी फुटली पाहिजे, पण घरचा संसार फुटता कामा नये.