६% महागाई गृहीत धरली तर चार वर्षांत घरखर्च ₹२५ हजारांच्या पुढे; उत्पन्न वाढले नाही तर बजेटची कसरत आणखी कठीण
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ सप्टेंबर २०२६ ।। आज महिन्याला ₹२० हजारांत कसाबसा घरखर्च भागत असेल, तर चार वर्षांनी याच पैशांत तेच जीवनमान टिकवणे शक्य होईल का? हाच प्रश्न महागाईच्या काळात प्रत्येक कुटुंबाने स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे. ६ टक्के वार्षिक महागाई गृहीत धरली तर २०२६ मधील ₹२० हजारांचा मासिक खर्च २०३० मध्ये सुमारे ₹२५,२४७ इतका होईल. म्हणजे जवळपास ₹५,२५० अधिक खर्च करावा लागेल. येथे एक गोष्ट स्पष्ट असावी—हा फक्त गणिती अंदाज आहे. प्रत्यक्ष घरखर्चात अन्न, शिक्षण, आरोग्य, घरभाडे आणि इंधन यांचे दर वेगवेगळ्या वेगाने बदलतात. भारतातील महागाई मोजण्यासाठी ग्राहक किंमत निर्देशांक म्हणजेच CPI वापरला जातो.
आता प्रश्न असा की, महागाई सहा टक्केच राहील का? याचे उत्तर कोणाकडेही ठामपणे नाही. रॉयटर्सच्या सप्टेंबरमधील अर्थतज्ज्ञांच्या सर्वेक्षणानुसार ऑगस्ट २०२६ मधील भारताची ग्राहक महागाई ४.८० टक्क्यांपर्यंत वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. जुलैमध्ये ती ४.४५ टक्के होती. अन्नधान्य, दूध, खाद्यतेल, साखर आणि इंधनाच्या किंमतीतील हालचाली महागाईवर परिणाम करत आहेत. RBI चे मध्यमकालीन लक्ष्य ४ टक्के आहे आणि २ ते ६ टक्क्यांची सहनशीलता मर्यादा आहे. म्हणजे आजचा आकडा सहा टक्क्यांखाली असला तरी भविष्यातील घरखर्चाचा अंदाज घेताना सुरक्षित बाजूने नियोजन करणे शहाणपणाचे ठरेल.
महागाईचा खरा चटका मात्र कागदावरील आकड्यात दिसत नाही; तो किराणा दुकानाच्या बिलात, मुलांच्या फीमध्ये, डॉक्टरांच्या पावतीत आणि घरभाड्याच्या मागणीत जाणवतो. घरखर्चात सर्वच वस्तू सहा टक्क्यांनी वाढतात असे नाही. काही वस्तू कमी महाग होऊ शकतात, तर शिक्षण, आरोग्य किंवा भाडे यांसारख्या खर्चात वाढ अधिक असू शकते. म्हणूनच फक्त महागाईचा सरासरी दर पाहून भविष्याचे बजेट आखणे धोकादायक ठरू शकते. आज ₹२० हजारांत भागणारा खर्च उद्या ₹२५ हजारांवर गेला, पण उत्पन्न त्याच वेगाने वाढले नाही, तर कुटुंबाला बचत, गुंतवणूक किंवा ऐच्छिक खर्चात कपात करावी लागू शकते.
म्हणून महागाईचा सामना करण्याचा पहिला उपाय म्हणजे उत्पन्न वाढवणे आणि खर्चाचे नियोजन करणे. दरवर्षी पगार वाढला म्हणजे आर्थिक स्थिती सुधारलीच असे नाही; जर खर्च त्यापेक्षा वेगाने वाढत असेल तर हातात उरणारी रक्कम कमीच राहते. त्यामुळे आपत्कालीन निधी, नियमित बचत आणि दीर्घकालीन गुंतवणुकीकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. ₹२० हजारांचा आजचा खर्च २०३० मध्ये ₹२५ हजारांच्या पुढे जाऊ शकतो, हा आकडा घाबरवण्यासाठी नाही; उद्याचा खर्च आजच ओळखून त्यासाठी तयारी करण्याचा इशारा आहे. कारण महागाई दरवाज्यावर टकटक करून येत नाही—ती थेट घरच्या बजेटमध्ये शिरते.