ब्रेंट १०९ डॉलरजवळ; रुपया ९५.७९ वर घसरला, महागाई आणि आयातखर्च वाढण्याची चिंता
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ सप्टेंबर २०२६ ।। पश्चिम आशियातील संघर्षाचा फटका आता थेट भारताच्या अर्थव्यवस्थेला बसताना दिसत आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट क्रूड १०८-१०९ डॉलर प्रति बॅरलच्या आसपास, तर डब्ल्यूटीआय १०३ डॉलरच्या पुढे पोहोचले आहे. शुक्रवारच्या व्यवहारात ब्रेंटने मेनंतरची सर्वोच्च पातळी गाठली. भारताची कच्च्या तेलाची आयात-निर्भरता ९० टक्क्यांहून अधिक असल्याने हा धक्का किरकोळ नाही. तेल महागले की भारताचे डॉलरमधील आयात बिल वाढते आणि त्याचा परिणाम रुपयावर होतो. आज रुपया २७ पैशांनी घसरून सुरुवातीच्या व्यवहारात ९५.७९ रुपये प्रति डॉलरवर आला. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया बाजारात हस्तक्षेप करून रुपयाला आधार देत असल्याचेही वृत्त आहे.
याचा अर्थ लगेच पेट्रोल-डिझेल महागणार, असा निष्कर्ष मात्र काढणे घाईचे ठरेल. कारण सध्या सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल कंपन्यांनी देशांतर्गत पेट्रोल-डिझेलचे दर स्थिर ठेवले आहेत. पण पडद्यामागचा हिशेब वेगळाच आहे. कच्चे तेल महाग, रुपया कमजोर आणि वाहतूक खर्च वाढला तर तेल कंपन्यांच्या मार्जिनवर दबाव येतो. सध्या ग्राहकांना दिलासा देण्यासाठी दर रोखले असले तरी हा ताण कायम राहिला तर भविष्यात इंधनदराचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर येऊ शकतो. याचदरम्यान तेलवाहतूक खर्चही विक्रमी पातळीवर गेल्याचे रॉयटर्सने नमूद केले आहे. म्हणजे संकट फक्त तेलाच्या किंमतीचे नाही; तेल भारतात आणण्याचा खर्चही वाढत आहे.
या परिस्थितीचा फटका शेअर बाजारालाही बसला आहे. शुक्रवारच्या सुरुवातीच्या व्यवहारात सेन्सेक्स ७४२ अंकांहून अधिक घसरला, तर निफ्टीही दबावात राहिला. ऑईल मार्केटिंग कंपन्यांबरोबरच वाहन, रसायन, प्लास्टिक, पेंट, विमान वाहतूक आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रांसाठी कच्च्या तेलाची दरवाढ डोकेदुखी ठरू शकते. दुसरीकडे ONGC आणि Oil Indiaसारख्या देशांतर्गत उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांना तुलनेने फायदा होण्याची शक्यता बाजारात व्यक्त होत आहे. महाग तेलामुळे पर्यायी ऊर्जा क्षेत्राकडे गुंतवणूक वळण्याची शक्यताही वाढते. पण बाजाराला आज हवा असतो तो नफा; उद्या ग्राहकाला हवा असतो तो स्वस्त माल—या दोन्हींचा मेळ महाग तेलात बसवणे कठीण असते.
सर्वात मोठी चिंता सर्वसामान्यांच्या घराच्या बजेटची आहे. कच्च्या तेलाची दरवाढ दीर्घकाळ टिकली तर वाहतूक आणि उत्पादन खर्च वाढून भाज्या, फळे, औषधे, प्लास्टिक वस्तू आणि रोजच्या वापराच्या मालाच्या किंमतीवर दबाव येऊ शकतो. भारताच्या चालू खात्यावरील तूट, रुपयाची स्थिती आणि महागाई या तिन्हींवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. सध्या भारताची अर्थव्यवस्था मजबूत वाढ दाखवत असली तरी तेलाचा धक्का दीर्घकाळ राहिला तर वाढीचा वेगही प्रभावित होऊ शकतो. त्यामुळे प्रश्न फक्त “पेट्रोल किती महागणार?” एवढाच नाही; तेलाचा प्रत्येक अतिरिक्त डॉलर अखेर सामान्य माणसाच्या खिशातून किती पैसा काढणार, हा खरा प्रश्न आहे.