ISROचा हंगामी अंदाज; चक्रीवादळांची एकूण ताकद ४४ वर्षांच्या सरासरीपेक्षा ८३ टक्क्यांनी अधिक असण्याची शक्यता
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १४ सप्टेंबर २०२६ ।। पावसाळा संपला म्हणून छत्री गुंडाळून ठेवण्याची घाई करू नका; निसर्गाने पुढचा अध्याय समुद्रात लिहायला सुरुवात केली आहे. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात ISROच्या MOSDACने ऑक्टोबर ते डिसेंबर २०२६ या उत्तर-मान्सून कालावधीसाठी चक्रीवादळांचा हंगामी अंदाज जाहीर केला आहे. त्यानुसार उत्तर हिंद महासागरात सुमारे तीन उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे निर्माण होण्याची शक्यता आहे. म्हणजेच समुद्रकिनारी राज्यांनी संकट येईपर्यंत सरकारी फाइल शोधण्याऐवजी तयारीची फाइल आधीच उघडणे शहाणपणाचे ठरणार आहे.
या अंदाजातील सर्वात लक्षवेधी बाब म्हणजे Power Dissipation Index (PDI). ISROच्या मॉडेलनुसार २०२६च्या ऑक्टोबर-डिसेंबर कालावधीतील संभाव्य चक्रीवादळांचा एकत्रित PDI सुमारे 13.06 × 10⁶ knots³ राहू शकतो. १९८२ ते २०२५ या ४४ वर्षांच्या कालावधीतील सरासरी PDI 7.15 × 10⁶ knots³ आहे. म्हणजे संभाव्य चक्रीवादळांची एकत्रित ताकद सरासरीपेक्षा जवळपास ८३ टक्के अधिक असू शकते. PDI हा केवळ वाऱ्याचा वेग मोजणारा आकडा नाही; चक्रीवादळाची तीव्रता, त्याचा कालावधी आणि वर्षातील वादळांची संख्या यांचा एकत्रित परिणाम त्यातून मोजला जातो.
मात्र इथेच एक महत्त्वाची गोष्ट समजून घेणे गरजेचे आहे. ISROने “तीन वादळे नक्की अमुक राज्यात धडकतील” असे म्हटलेले नाही. हा दीर्घकालीन हंगामी अंदाज आहे. कोणत्या दिवशी वादळ तयार होईल, त्याचा मार्ग काय असेल किंवा नेमका लँडफॉल कुठे होईल, हे आज सांगता येत नाही. MOSDACच्या अहवालानुसार हा अंदाज वातावरण आणि समुद्राशी संबंधित मागील सुमारे ४० वर्षांच्या ERA5 पुनर्विश्लेषण डेटाचा अभ्यास करून तयार करण्यात आला आहे.
या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र, गुजरात, गोवा, केरळ, ओडिशा, पश्चिम बंगाल आणि आंध्र प्रदेश यांसारख्या किनारी भागांनी हवामान यंत्रणांच्या पुढील नियमित इशाऱ्यांवर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. कारण समुद्रात वादळ तयार होणे आणि ते भारताच्या किनाऱ्यावर धडकणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. त्यामुळे सध्या घाबरण्यापेक्षा सज्ज राहणे महत्त्वाचे. ISROचा इशारा आपत्तीची तारीख नाही; तो आपत्तीपूर्व तयारीची घंटा आहे. आणि घंटा वाजल्यानंतरही झोपून राहणाऱ्यांना नंतर निसर्ग दोषी आहे, असे म्हणण्याचा नैतिक अधिकार उरत नाही.