BRICSमध्ये बहुध्रुवीय जगाचा आग्रह; मोदींचे आभार मानत भारत-चीन संबंध सुधारण्याचे संकेत
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १४ सप्टेंबर २०२६ ।। दिल्लीतील BRICS शिखर परिषदेत चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी अमेरिकेचे नाव न घेता एकाच महासत्तेचे कायम वर्चस्व मान्य नसल्याचा स्पष्ट संदेश दिला. जग बहुध्रुवीय दिशेने जात असून विकसनशील देशांनी जागतिक निर्णयप्रक्रियेत अधिक प्रभावी भूमिका बजावली पाहिजे, असे जिनपिंग यांनी मांडले. भारताने यंदाच्या BRICS अध्यक्षपदाची जबाबदारी पार पाडल्याबद्दल त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भारताचे आभार मानले. १२-१३ सप्टेंबरला नवी दिल्लीत झालेल्या १८व्या BRICS परिषदेत हा सूर विशेष महत्त्वाचा ठरला.
जिनपिंग यांचा संदेश केवळ भाषणापुरता मर्यादित नव्हता. आंतरराष्ट्रीय नियम एखाद्या शक्तिशाली देशाने इतरांवर लादण्याऐवजी सर्व देशांनी मिळून ठरवावेत, सार्वभौमत्वाचा आदर व्हावा आणि वाद शांततेच्या मार्गाने सोडवले जावेत, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. म्हणजेच जागतिक राजकारणात ‘एकाचा हुकूम, बाकीच्यांनी मान डोलवावी’ हा प्रकार आता चालणार नाही, असा अप्रत्यक्ष टोला त्यांनी अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील व्यवस्थेला दिल्याचे स्पष्ट दिसते. मात्र BRICS म्हणजे अमेरिकेविरोधी लष्करी आघाडी आहे, असा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल. सदस्य देशांचे हितसंबंध आणि परराष्ट्र धोरणे अजूनही मोठ्या प्रमाणात वेगवेगळी आहेत.
ग्लोबल साऊथला जागतिक व्यवस्थेच्या ‘प्रेक्षक गॅलरीत’ बसवण्याऐवजी निर्णय घेणाऱ्या टेबलावर जागा मिळावी, हा जिनपिंग यांच्या भाषणाचा गाभा होता. WTOमध्ये सुधारणा, निष्पक्ष व्यापार, संयुक्त राष्ट्रांची भूमिका मजबूत करणे आणि न्यू डेव्हलपमेंट बँकेला पाठबळ देण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, हवामान बदल, सुरक्षा आणि तंत्रज्ञानाच्या आव्हानांवरही सामूहिक सहकार्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. विस्तारित BRICSमध्ये आता ११ देश असून ते जगाच्या लोकसंख्येच्या सुमारे निम्म्या भागाचे आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेतील मोठ्या वाट्याचे प्रतिनिधित्व करतात.
या सगळ्या घडामोडींमध्ये भारताची भूमिका मात्र अधिक कसोटीची आहे. नरेंद्र मोदी यांनी BRICSला कोणत्याही देशाविरोधातील व्यासपीठ न बनवता ग्लोबल साऊथचा प्रभाव वाढवण्यावर भर दिला. जिनपिंग यांच्या भारतभेटीने आणि मोदी-जिनपिंग संवादाने भारत-चीन संबंधांमध्ये काही प्रमाणात उब निर्माण झाल्याचे संकेत मिळाले असले, तरी सीमावाद आणि परस्पर अविश्वासाचे प्रश्न संपलेले नाहीत. त्यामुळे दिल्लीतील हा ‘पावर शो’ अमेरिकेला धक्का देण्यापेक्षा जगाची सत्ता एका केंद्राभोवती फिरू नये, असा संदेश देणारा अधिक आहे. आता पाहायचे एवढेच—BRICSची ही गर्जना प्रत्यक्ष आर्थिक आणि राजनैतिक ताकदीत किती उतरते.