एल निनोचा प्रभाव फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत राहण्याचा अंदाज; नोव्हेंबरमध्ये तीव्रता वाढण्याची शक्यता, राज्यात पाणीटंचाईचे संकट गडद होण्याची भीती.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। महाराष्ट्रात ऑक्टोबरमध्येच उन्हाचा तडाखा वाढल्याने नागरिकांना थंडीची प्रतीक्षा करावी लागण्याची चिन्हे आहेत. पावसाने निरोप घेतल्यानंतर वातावरण थंड होईल, अशी अपेक्षा होती; मात्र प्रत्यक्षात अनेक भागांत उष्ण आणि दमट हवामानाचा त्रास जाणवत आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, ८ ऑक्टोबरपर्यंत महाराष्ट्रातून नैऋत्य मोसमी पाऊस पूर्णपणे माघारी फिरला होता. पुण्यातील शिवाजीनगर येथे ८ ऑक्टोबरला कमाल तापमान ३५.२ अंश सेल्सिअस नोंदले गेले, तर ६ ऑक्टोबरला पारा ३५.७ अंशांवर पोहोचला होता. यंदाच्या ऑक्टोबरमधील हे असामान्य उष्णतेचे चित्र असून, पावसाची उघडीप आणि वाढते तापमान यामुळे नागरिकांच्या अडचणी वाढल्या आहेत. दरम्यान, जागतिक हवामान संघटनेने (WMO) दिलेल्या ताज्या अंदाजानुसार, सध्या तीव्र होत असलेली एल निनोची स्थिती फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत टिकण्याची शक्यता आहे. मात्र, त्याचा महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्ह्यावर नेमका किती परिणाम होईल, हे स्थानिक हवामान परिस्थितीवर अवलंबून राहणार आहे.
स्कायमेटचे हवामानतज्ज्ञ महेश पलावत यांच्या संदर्भातील वृत्तानुसार, पूर्वेकडून येणारे वारे, पाकिस्तान आणि ओडिशा परिसरातील चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती तसेच अरबी समुद्राकडून होणारी हवेची हालचाल यामुळे वातावरणात चढ-उतार संभवतात. सकाळ-संध्याकाळ तुलनेने कमी आणि दुपारी अधिक तापमान, ढगाळ वातावरणानंतर कडक ऊन, अशी विसंगत स्थिती नागरिकांना अनुभवावी लागू शकते. ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण झाल्यास हवामानात बदल होऊ शकतो; मात्र त्याचे रूपांतर वादळात होईल, असे आत्ताच ठामपणे सांगता येणार नाही. स्कायमेटच्या १० ऑक्टोबरच्या विश्लेषणानुसार, एल निनोचा प्रभाव पुढील काही महिने कायम राहण्याची शक्यता आहे. त्याचा उच्चांक नोव्हेंबर-डिसेंबरदरम्यान गाठला जाऊ शकतो, तर त्यानंतर प्रभाव कमी होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. मात्र एल निनो म्हणजे महाराष्ट्रात प्रत्येक दिवशी उष्णतेची लाट किंवा पावसाचा पूर्ण अभाव, असा सरळ अर्थ काढणे चुकीचे ठरेल.
मराठवाडा आणि विदर्भात कोरडे व उष्ण हवामान टिकल्यास शेती, पिण्याचे पाणी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवरील ताण वाढू शकतो. कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रातही पावसाची शक्यता स्थानिक हवामान प्रणालींवर अवलंबून असेल. राज्यातील जलसाठे, पावसाची तूट आणि वाढती मागणी लक्षात घेता पाणीवापराचे नियोजन तातडीने करणे आवश्यक आहे. महाराष्ट्रात १६ ऑक्टोबरपासून दहा टक्के पाणीकपात लागू करण्यासंदर्भातील वृत्तही प्रसिद्ध झाले आहे.
अशा परिस्थितीत प्रशासनाने केवळ इशारे देऊन थांबण्याऐवजी पाणीपुरवठ्याचे नियोजन, शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन आणि उष्णतेपासून नागरिकांचे संरक्षण यासाठी ठोस उपाययोजना कराव्यात. नोव्हेंबरमध्ये एल निनोचा प्रभाव अधिक तीव्र होण्याचा अंदाज असला, तरी महाराष्ट्रातील थंडी नेमकी कधी सुरू होईल, याची निश्चित तारीख उपलब्ध नाही. त्यामुळे ‘थंडी विसरा’ अशा सनसनाटी दाव्यांपेक्षा हवामान विभागाचे नियमित अंदाज आणि प्रत्यक्ष तापमान नोंदी यांनाच महत्त्व द्यायला हवे. निसर्गाच्या बदलत्या लहरींचा फटका सामान्य माणसाला बसू नये, यासाठी सरकारची तयारी किती आहे, हा खरा प्रश्न आहे.