पारा ३९.२ अंशांवर; सरासरीपेक्षा ७.६ अंशांनी अधिक तापमान, उष्णतेच्या कचाट्यात कोकणवासीय
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। कोकण म्हणजे हिरवाई, समुद्राची गार हवा आणि पावसाची मुक्त उधळण, अशी ओळख! पण ऑक्टोबरमध्ये निसर्गानेच जणू ही ओळख उलटीपालटी केली आहे. रत्नागिरीत उन्हाने असा काही तडाखा दिला की, नागरिकांना पावसाळ्यानंतरही उन्हाळ्याची शिक्षा भोगावी लागत आहे. सोमवारी, १२ ऑक्टोबर रोजी रत्नागिरीत कमाल तापमानाने ३९.२ अंश सेल्सिअसचा आकडा गाठला. उपलब्ध हवामान नोंदींनुसार, हे तापमान ऑक्टोबरमधील अभूतपूर्व उच्चांक ठरले आहे. ऑक्टोबर महिना म्हणजे थंडीची चाहूल लागण्याची वेळ; मात्र कोकणात सूर्याने जणू उन्हाळ्याचा मुक्काम वाढवला आहे. उष्णता आणि दमट हवामान यांच्या दुहेरी कचाट्यात नागरिक सापडले असून, दैनंदिन कामकाज करतानाही घामाच्या धारा थांबण्याचे नाव घेत नाहीत. निसर्गाच्या या बदलाकडे केवळ ऋतूंचा लहरीपणा म्हणून दुर्लक्ष करणे आता परवडणारे नाही.
रत्नागिरीतील तापमान सरासरीपेक्षा तब्बल ७.६ अंश सेल्सिअसने अधिक असल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे सलग दुसऱ्या दिवशीही जिल्ह्यासाठी उष्णतेचा यलो अलर्ट देण्यात आला. भारतीय हवामान विभागाच्या नोंदी आणि ताज्या वृत्तांमधून कोकणासह मुंबई परिसरातही ऑक्टोबरमधील असामान्य उष्णतेचे चित्र स्पष्ट होते. मात्र, ‘१४३ वर्षांतील विक्रम’ या दाव्याची स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी उपलब्ध नोंदींमधून स्पष्ट होत नाही. भारतीय हवामान विभागाच्या रत्नागिरी केंद्राच्या ऐतिहासिक ऑक्टोबर नोंदींमध्ये १९७७ मधील कमाल तापमान ३७.५ अंश सेल्सिअस असल्याचे दिसते. त्यामुळे ३९.२ अंशांचा आकडा विक्रमी असला, तरी १४३ वर्षांचा दावा प्रसिद्ध करताना अधिकृत दीर्घकालीन अभिलेखांचा आधार घेणे आवश्यक आहे. बातमीत सनसनाटीपणापेक्षा सत्याला महत्त्व असले पाहिजे; कारण हवामानातील धोक्याचे गांभीर्य वाढवण्यासाठी आकड्यांना अतिशयोक्तीची फोडणी देण्याची गरज नसते.
नागरिकांनी दुपारच्या कडक उन्हात अनावश्यक बाहेर पडणे टाळावे, पुरेसे पाणी प्यावे आणि लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक तसेच बाहेर काम करणाऱ्या श्रमिकांची विशेष काळजी घ्यावी. चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा डोकेदुखी यांसारखी लक्षणे जाणवल्यास सावलीत विश्रांती घ्यावी आणि गरजेनुसार वैद्यकीय मदत घ्यावी. प्रशासनानेही केवळ यलो अलर्ट जाहीर करून जबाबदारी संपवू नये; नागरिकांपर्यंत वेळेवर सूचना पोहोचवणे आणि उष्णतेपासून बचावासाठी आवश्यक उपाय करणे गरजेचे आहे. हवामानातील टोकाचे बदल आता जनजीवन, आरोग्य आणि कामकाजावर थेट परिणाम करत आहेत. त्यामुळे रत्नागिरीतील हा तापमानवाढीचा इशारा गांभीर्याने घेण्याची वेळ आली आहे. उन्हाचा पारा वाढत असताना नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा पारा मात्र खाली घसरता कामा नये.