दिवाळीपूर्वी सात विभागांत ११४ आस्थापनांवर कारवाई; १९.०१ कोटींचा अन्नसाठा जप्त, १३ गुन्हे दाखल आणि १६ जणांना अटक.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दिवाळीच्या फराळात गोडवा असावा, विषारी भेसळीचा कडवटपणा नव्हे; पण ग्राहकांच्या ताटात काय वाढले जाते, याची खात्री देण्याची वेळ अन्न व औषध प्रशासनावर (FDA) आली आहे. ऑक्टोबर २०२६ मध्ये राज्यातील सातही विभागांत राबवलेल्या विशेष मोहिमेत ११४ अन्न व्यावसायिक आस्थापनांवर कारवाई करून तब्बल १९.०१ कोटी रुपये किमतीचा सुमारे ३.५३ लाख किलो अन्नसाठा जप्त करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. खाद्यतेल, मसाले, तांदूळ, डाळी, गूळ, तूप, मिठाई, नमकीन, सुकामेवा आणि बेकरी पदार्थ या तपासणीच्या कचाट्यात आले. कोकण विभागातील भिवंडी येथील अव्हेन्यू सुपरमार्ट्स लिमिटेडच्या आस्थापनातून १ लाख ४४ हजार २१८ किलो खाद्यतेल जप्त करण्यात आले. छत्रपती संभाजीनगरमध्ये पतंजली गाईच्या तुपाचा २,२७९.७ लिटर साठा मिथ्याछाप किंवा भेसळीच्या संशयावरून जप्त करण्यात आला. त्याची किंमत १.२० कोटी रुपयांहून अधिक असल्याचे सांगण्यात आले. ब्रँड मोठा असला, दुकान भव्य असले किंवा पॅकिंग आकर्षक असले, तरी अन्नाची शुद्धता आपोआप सिद्ध होत नाही, हे या कारवाईने पुन्हा अधोरेखित केले.
अस्वच्छता, चुकीचे लेबलिंग, खाद्यतेलाच्या पुनर्पॅकिंगसाठी जुन्या डब्यांचा वापर, अन्नात अनधिकृत रंग आणि आवश्यक नोंदींचा अभाव अशा त्रुटी तपासणीत समोर आल्याचे प्रशासनाचे म्हणणे आहे. बृहन्मुंबई, अमरावती आणि छत्रपती संभाजीनगर विभागांतील नमकीन, मिठाई व मसाले उत्पादकांवर कारवाई झाली. रवी ऑईल इंडस्ट्रीजच्या तपासणीत १०० पैकी केवळ ३० गुण मिळाल्याने, प्रयोगशाळा अहवाल, फूड-ग्रेड पॅकिंग प्रमाणपत्रे आणि स्वच्छतेच्या सुविधांचा अभाव लक्षात घेऊन परवाना निलंबित करण्यात आल्याचे नमूद आहे. २८ ते ३१ ऑक्टोबरदरम्यान प्रतिबंधित अन्नपदार्थांविरोधातील मोहिमेत १३ एफआयआर, १६ अटक, सात आस्थापना सीलबंद आणि सहा वाहने जप्त करण्यात आली. म्हणजे भेसळीचा धंदा केवळ दुकानाच्या काउंटरपुरता मर्यादित नसून त्यामागे पुरवठा आणि वाहतुकीचे जाळेही असू शकते.
या मोहिमेत आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ऑनलाइन विक्रीतील अन्नसुरक्षा. TATA 1mg च्या Marine Collagen Powder उत्पादनाच्या लेबलिंग आणि जाहिरातींबाबत उत्पादक, विपणनकर्ता, Amazon आणि Flipkart यांना FSSAI ने कारणे दाखवा नोटिसा बजावल्याचा दावा दिलेल्या वृत्तात आहे. त्वचा, केस, नखे आणि सांध्यांसाठी केलेले दावे, उत्पादनाची श्रेणी आणि तुलनात्मक जाहिराती यांवर आक्षेप असल्याचे नमूद आहे; मात्र या विशिष्ट नोटिसांची स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी उपलब्ध स्रोतांतून मिळाली नाही. त्यामुळे आरोपांना सिद्ध झालेला गुन्हा समजणे योग्य ठरणार नाही. नागरिकांनी परवानाधारक विक्रेत्यांकडूनच सीलबंद पदार्थ खरेदी करावेत. पॅकिंगवरील बॅच क्रमांक, उत्पादन तारीख, ‘बेस्ट बिफोर’ आणि परवाना क्रमांक तपासावा. संशयास्पद पदार्थ आढळल्यास FDA च्या १८००-२२२-३६५ या क्रमांकावर तक्रार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. मात्र छापे, जप्ती आणि परवाने निलंबित करण्याच्या बातम्या प्रसिद्ध झाल्या म्हणजे भेसळीचा प्रश्न संपला, असे समजण्याचे कारण नाही. जप्त मालाचा नाश झाला का, प्रयोगशाळा अहवाल काय सांगतात आणि दोषींना अंतिम शिक्षा झाली का, याचाही नियमित हिशेब जनतेसमोर आला पाहिजे. कारण सणाच्या ताटात काय वाढायचे, हा ग्राहकाचा प्रश्न आहे; पण ते सुरक्षित आहे की नाही, याची जबाबदारी प्रशासनाची आहे.