RBI चे नवे Domestic Money Transfer नियम लागू; बँकेत रोख रक्कम भरून NEFT करता येणार, मात्र ओळख पडताळणी बंधनकारक आणि व्यवहारांवर स्वतंत्र मर्यादा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दुसऱ्या शहरात कष्ट करणाऱ्या कामगाराला गावाकडे आई-वडिलांना पैसे पाठवायचे असतील, तर आता स्वतःचे बँक खाते नसले तरी त्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) ११ नोव्हेंबर २०२६ रोजी ‘Domestic Money Transfer Directions, 2026’ हे नवे निर्देश जारी केले आहेत. त्यानुसार बँकेच्या शाखेत प्रत्यक्ष जाऊन रोख रक्कम भरून एका व्यवहारात तब्बल ५० हजार रुपयांपर्यंत NEFT द्वारे दुसऱ्याच्या बँक खात्यात पैसे पाठवता येतील. विशेष म्हणजे, पैसे पाठवणाऱ्याचे त्याच बँकेत खाते असणे आवश्यक नाही. मात्र, पैसे स्वीकारणाऱ्याचे बँक खाते असणे बंधनकारक आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, ही ५० हजारांची मर्यादा आज नव्याने निर्माण झालेली नाही. RBI ने यापूर्वीच्या नियमांचे एकत्रीकरण करून संपूर्ण व्यवस्था अधिक स्पष्ट केली आहे. डिजिटल व्यवहारांची सवय नसलेले कामगार, स्थलांतरित मजूर आणि ग्रामीण भागातील नागरिकांसाठी ही सुविधा दिलासादायक ठरू शकते.
मात्र, बँकेच्या शाखेतील सुविधा आणि ATM किंवा बँकिंग प्रतिनिधीमार्फत होणारे व्यवहार यांत फरक आहे. बँकिंग प्रतिनिधी (Business Correspondent) किंवा ATM द्वारे रोख रक्कम भरून दुसऱ्याच्या खात्यात पैसे पाठवायचे असल्यास एका व्यवहाराची मर्यादा ५ हजार रुपये असून महिन्याची एकूण मर्यादा २५ हजार रुपये आहे. दुसरीकडे, पैसे घेणाऱ्याकडे बँक खातेच नसेल आणि त्याला रोख रक्कम द्यायची असेल, तर Cash Pay-out सुविधेअंतर्गत एका व्यवहारात १० हजार रुपये आणि महिन्याला एकूण २५ हजार रुपये मिळू शकतात. या दोन्ही सुविधा वेगळ्या आहेत. त्यामुळे ‘खाते नसतानाही ५० हजार रुपये हातात मिळणार’ असा अर्थ काढणे चुकीचे ठरेल. नियमांची अचूक माहिती नसल्याने ग्राहकांनी गोंधळून जाऊ नये.
या व्यवहारांना बिनधास्त मोकळीक नाही. पैसे पाठवणाऱ्याचा पडताळलेला मोबाइल क्रमांक आणि अधिकृत ओळखपत्राच्या आधारे नोंदणी करावी लागेल. प्रत्येक व्यवहारासाठी अतिरिक्त प्रमाणीकरण (AFA) आवश्यक आहे. बँकांना व्यवहाराच्या संदेशात पैसे पाठवणाऱ्याची माहिती देणे, रोख व्यवहाराची स्वतंत्र ओळख ठेवणे आणि संशयास्पद व्यवहारांवर लक्ष ठेवणे बंधनकारक आहे. असामान्य व्यवहार आढळल्यास चौकशी आणि संबंधित यंत्रणांना माहिती देण्याचे निर्देशही आहेत. बँकांना या सेवेसाठी वाजवी शुल्क आकारण्याची मुभा आहे. त्यामुळे पैसे पाठवण्यापूर्वी शुल्क आणि मर्यादा तपासा. सामान्य माणसाच्या पैशांचा व्यवहार सुलभ व्हावा, ही या निर्णयामागची भूमिका स्वागतार्ह आहे; पण त्याच वेळी फसवणूक रोखण्यासाठी ग्राहकांनीही सावध राहणे गरजेचे आहे.