महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १३ जानेवारी | मकरसंक्रांत म्हटलं की अंगणात भोगीची धुरळ, चुलीवर मिश्र भाजी आणि घराघरांत उसळणारा सणाचा गोंधळ—पण यंदा चित्र काहीसं वेगळंच आहे. कारण यंदा भोगीच्या भाज्यांवर थेट निवडणुकीची संक्रांत कोसळली आहे! घरातल्या गृहिणींपेक्षा प्रचारातल्या उमेदवारांच्या बाईक रॅल्या जास्त गजबजलेल्या दिसत आहेत. पूर्वी भोगीच्या आधी महिलांच्या हातात भाजीची टोपली असायची; आज मात्र हातात प्रचाराची पत्रकं आणि डोक्यात मतांचं गणित! परिणामी भाजी बाजारात गर्दी कमी आणि व्यापाऱ्यांच्या चेहऱ्यावर आठ्या जास्त.
मागील वर्षी भोगीच्या दिवशी भाज्यांचे दर पाहून “भाजी महाग, सण स्वस्त” असं वाटायचं; यंदा मात्र भाजी स्वस्त आणि सण थोडा फिक्का! पावशेर भाजी वीस ते चाळीस रुपयांत मिळतेय—पण खरेदी करणारे हातच कमी. पापडी, वालवर, पावटा, गाजर, बोरे, मटार—सगळी भोगीची सेना बाजारात हजर आहे; पण सेनापती म्हणजे गृहिणीच गायब! मटार आणि गाजर परराज्यातून आले, बोरांच्या सात–आठ हजार गोण्या उतरल्या, तरी बाजारात तो उत्साह नाही. भाजीपाला बघून वाटतं, “इतकी आवक कशासाठी?” आणि उत्तर मिळतं—“मतदारांसाठी!”
आजची गृहिणी ही केवळ स्वयंपाकघरापुरती मर्यादित राहिलेली नाही; ती प्रचारात, सभांत, गल्लोगल्ली फिरण्यात व्यस्त आहे. काहीजणी उमेदवारांच्या मागे, काहीजणी कार्यकर्त्यांच्या बैठकीत, तर काहीजणी मतदानयंत्राइतक्या शांत! त्यामुळे भोगीची भाजी निवडायला वेळ नाही; रेडी पॅकेट्सना थोडीफार मागणी आहे, पण त्यात सणाचा आत्मा कुठे? भोगीची भाजी म्हणजे केवळ पदार्थ नाही, तो संयम, निवड, परंपरा आणि वेळ देण्याचा उत्सव असतो. पण आज वेळच सर्वात महाग झाला आहे—भाजीपेक्षा!
एकीकडे भोगीच्या भाज्यांवर संक्रांत आली असली, तरी दुसरीकडे वाण साहित्य मात्र तेजीत आहे. हळदी-कुंकवाचे कार्यक्रम, वाणाची देवाणघेवाण—इथे मात्र बाजार फुललाय. ऊस, गव्हाच्या ओंब्या, ज्वारीची कणसं, हरभरा गड्डी, तिळाच्या वड्या—हे सगळं पूर्वीसारखंच चालू आहे. भावही स्थिर, गर्दीही ठसठशीत! म्हणजे भोगीची भाजी राजकारणात अडकली, पण संक्रांतीचं वाण मात्र अजूनही परंपरेच्या रुळावर! शेवटी निष्कर्ष एकच—यंदा भोगीच्या चुलीवर भाजी कमी उकळतेय आणि निवडणुकीच्या कढईत राजकारण जास्त तापतंय. भोगीवर प्रचाराची भाजी पडली आहे—आणि बाजार, बिचारा, फक्त बघत बसलाय!