महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १ फेब्रुवारी २०२६ | हिवाळा जातोय की उन्हाळा येतोय, की पावसाळा डोकं वर काढतोय—हे सध्या कुणालाच ठाम सांगता येणार नाही! वाऱ्यांनी अचानक कात टाकली, दिशा बदलली आणि देशभर हवामानानं वेगळंच रूप धारण केलं. कालपर्यंत थंडीचा हुडहुडी भरवणारा शहारा, तर आज ढगांची गर्दी, उद्या पावसाची चाहूल! पश्चिमी झंझावात पुन्हा सक्रिय झाल्यामुळे काश्मीरपासून कोकणापर्यंत वातावरणात खळबळ उडाली आहे. उत्तर भारतात यलो अलर्ट, मैदानी भागात ढगांचा गडगडाट, तर हिमालयीन पट्ट्यात जोरदार हिमवर्षाव—हवामान जणू म्हणतंय, “माझं मन कुणालाच वाचता येणार नाही!” पुढचे २४ तास देशासाठी महत्त्वाचे, कारण याच काळात हवामानाचा हा अनपेक्षित खेळ उघड होणार आहे.
महाराष्ट्राचं चित्रही काही वेगळं नाही. हिवाळ्याच्या शेवटच्या टप्प्यात पावसाळी वातावरणाची चाहूल लागणं, हे साधं प्रकरण नाही. उत्तर महाराष्ट्र आणि कोकणात ढगांची गर्दी वाढतेय, वाऱ्यांचा वेग आणि दिशा बदलतेय, आणि त्याचा परिणाम थेट मुंबई–उपनगरांपर्यंत पोहोचतोय. आकाशात ढग, हवेत गारवा कमी, तापमानात चढ-उतार—थंडी मागे पडतेय आणि उन्हाळा लवकरच येणार, असा स्पष्ट इशारा निसर्ग देतोय. पुढील २४ तासांत थंडीची तीव्रता कमी होऊन उष्णतेत वाढ होण्याची शक्यता आहे. म्हणजे अंगावर स्वेटर घालायचा की छत्री ठेवायची, हा प्रश्न सामान्य नागरिकांना सतावतोय. ऋतूंच्या या गोंधळात आरोग्याचं गणितही बिघडण्याची चिन्हं दिसत आहेत.
मग हा सगळा गोंधळ नेमका का? उत्तर दडलेलं आहे समुद्रात आणि आकाशात! अरबी समुद्राच्या दक्षिण भागात, केरळ किनारपट्टीजवळ सुमारे ९०० मीटर उंचीवर वाऱ्यांची चक्राकार स्थिती तयार झाली आहे. त्यातून कमी दाबाचा पट्टा निर्माण होतोय आणि तो थेट महाराष्ट्राच्या हवामानावर परिणाम करतोय. साधारणपणे जानेवारी–फेब्रुवारीमध्ये हिवाळ्याचा निरोप होतो, पण यंदा तो प्रवास घाईघाईत सुरू झालाय. म्हणूनच फेब्रुवारीच्या पहिल्याच दिवसापासून उन्हाळ्याची चाहूल लागत आहे. दुसरीकडे, जम्मू–काश्मीर आणि हिमाचल प्रदेशात मात्र निसर्गाचा रौद्र अवतार—जोरदार हिमवर्षाव, थंडीचा कहर, वीज-पाणीपुरवठ्यावर परिणाम आणि रस्ते बंद होण्याची शक्यता. एकाच देशात इतकी टोकाची हवामानस्थिती? निसर्ग जणू सांगतोय, “तयार रहा, कारण हे हवामान आहे—नियमांपेक्षा जास्त नखरे माझे!”