महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. ९ फेब्रुवारी २०२६ || Free cancer treatment Maharashtra:कर्करोगाचं निदान म्हणजे आजारापेक्षा आधी खर्चाचं सावट. केमोथेरपी, रेडिओथेरपी, शस्त्रक्रिया, औषधं, तपासण्या… आकडा लाखात जातो आणि कुटुंबाच्या आर्थिक कणाकणावर गदा येते. मात्र महाराष्ट्रात “पैसे नाहीत म्हणजे उपचार नाहीत” ही समजूत पूर्णपणे चुकीची आहे. राज्यात सरकारी यंत्रणा, शासकीय विमा योजना आणि विशेष निधी यांच्या माध्यमातून कॅन्सरवर मोफत किंवा अत्यल्प खर्चात उपचार प्रत्यक्षात उपलब्ध आहेत. प्रश्न आहे तो माहितीचा. योग्य वेळी योग्य दरवाजा ठोठावला, तर उपचारांचा खर्च नव्हे तर उपचाराचाच मार्ग मोकळा होतो. दुर्दैवाने अनेक रुग्ण कागदपत्रांचा गुंता, प्रक्रियेची भीती आणि मार्गदर्शनाच्या अभावामुळे या योजनांपर्यंत पोहोचतच नाहीत.
महाराष्ट्रात कॅन्सर उपचारांचा कणा म्हणजे शासकीय यंत्रणा. मुंबईतील टाटा मेमोरियलसारख्या संस्थांमध्ये जनरल कॅटेगरीत नोंदणी केली, तर उत्पन्नाच्या आधारावर तपासण्या, केमोथेरपी आणि औषधं सवलतीत किंवा मोफत मिळतात. यासोबतच महात्मा ज्योतिबा फुले जन आरोग्य योजना आणि आयुष्मान भारत योजनेंतर्गत दरवर्षी कुटुंबाला मोठ्या रकमेपर्यंत कॅशलेस उपचार मिळू शकतात. शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी, रेडिओथेरपी, हॉस्पिटलायझेशन—सगळं या कव्हरमध्ये येतं. विशेष म्हणजे आता केवळ पिवळी-केशरी रेशनकार्डच नव्हे, तर इतर कार्डधारकांनाही या योजनेचा लाभ मिळू शकतो. जिल्हा रुग्णालयांमध्ये सुरू झालेल्या मोफत केमोथेरपी युनिट्समुळे ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील रुग्णांसाठी उपचार शहरापुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत.
ज्या वेळी विमा अपुरा पडतो, तेव्हा राज्य आजार सहाय्य निधी, मुख्यमंत्री सहाय्यता निधी आणि विशेष आरोग्य निधी आधार देतात. ही मदत थेट रुग्णालयाला दिली जाते, त्यामुळे उपचार थांबत नाहीत. मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवावी लागते—या सगळ्या योजना स्वयंचलित नाहीत. अर्ज करावा लागतो, कागदपत्रं द्यावी लागतात आणि थोडा संयमही ठेवावा लागतो. रुग्णालयातील ‘आरोग्यमित्र’ किंवा सोशल वेल्फेअर विभागाशी संपर्क साधला, पात्रता आधी तपासली आणि कागदपत्रं तयार ठेवली, तर हजारो नव्हे तर लाखो रुपयांचा खर्च वाचू शकतो. महाराष्ट्रात मोफत कॅन्सर उपचार म्हणजे केवळ घोषणा नाही; ती एक संधी आहे—फक्त ती ओळखता आली पाहिजे.