✍️ महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १ एप्रिल २०२६ ।।मध्यपूर्वेच्या आकाशात सध्या शांततेऐवजी ड्रोनचा गडगडाट घुमतोय. इराणच्या ‘शाहेद’ ड्रोननी आखाती देशांच्या सुरक्षेला अक्षरशः झोप उडवली आहे. स्वस्त, वेगवान आणि घातक अशा या ड्रोननी युद्धाचं गणितच बदलून टाकलं आहे. अब्जावधी डॉलर खर्च करून उभारलेल्या संरक्षण यंत्रणांना हे काही हजार डॉलरचे ड्रोन आव्हान देत आहेत, हीच खरी भीती आहे. त्यामुळेच आखाती देश आता नव्या उपायांच्या शोधात आहेत. आणि आश्चर्य म्हणजे, या उपायासाठी त्यांनी नजर वळवली आहे ती हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या एका युद्धग्रस्त देशाकडे.
हा देश म्हणजे युक्रेन. गेली काही वर्षे रशियाशी दोन हात करताना युक्रेनने ड्रोनविरोधी लढाईत कमालीचं प्राविण्य मिळवलं आहे. सुरुवातीला महागड्या शस्त्रांवर अवलंबून असलेला युक्रेन नंतर स्वतःच स्वस्त आणि प्रभावी तंत्रज्ञान विकसित करू लागला. ‘स्टिंग’ आणि ‘बुलेट’ नावाचे इंटरसेप्टर ड्रोन हे त्याचाच परिणाम. हे ड्रोन केवळ शत्रूच्या ड्रोनला अडवतातच नाहीत, तर पुन्हा वापरता येतात, हे त्यांचं वैशिष्ट्य. म्हणजेच खर्च कमी आणि परिणाम जास्त — हीच त्यांची खरी ताकद ठरली.
आखाती देशांसमोर आज नेमकी हीच समस्या उभी आहे. एका बाजूला इराणचे स्वस्त ड्रोन, तर दुसऱ्या बाजूला त्यांना रोखण्यासाठी लागणारी महागडी मिसाइल प्रणाली. हा व्यवहार दीर्घकाळ परवडणारा नाही, हे आता स्पष्ट झालं आहे. त्यामुळेच कतार, सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिरातसारख्या देशांनी युक्रेनकडे मदतीचा हात पुढे केला आहे. करारांद्वारे युक्रेन आपलं तंत्रज्ञान आणि अनुभव देणार, तर त्याबदल्यात त्यांना प्रगत संरक्षण साधनांची मदत मिळणार — अशी ही दोघांसाठी फायद्याची देवाणघेवाण ठरत आहे.
युद्ध केवळ रणांगणावर लढलं जात नाही, तर ते अर्थकारणातही ठरतं, याची जाणीव या घडामोडींनी करून दिली आहे. आज स्वस्त हल्ले आणि महाग संरक्षण यांच्यातील संघर्ष अधिक तीव्र झाला आहे. युक्रेनने दाखवून दिलं की, युद्ध जिंकण्यासाठी केवळ ताकद नव्हे, तर शहाणपण आणि तंत्रज्ञानाची योग्य सांगड महत्त्वाची असते. त्यामुळेच आज जगभरात युक्रेनकडे केवळ एक युद्धग्रस्त देश म्हणून नव्हे, तर नवे युद्धतंत्र शिकवणारा गुरु म्हणून पाहिलं जाऊ लागलं आहे.