✍️ महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ८ एप्रिल २०२६ ।। “यंदा पाऊस कसा पडणार?” हा प्रश्न शेतकऱ्यांच्या कपाळावरची आठी वाढवतोय. कारण Skymet Weather Services ने वर्तवलेलं भाकीत काहीसं काळजीत टाकणारं आहे. २०२६ चा मान्सून सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली असून, त्यामागे मुख्य कारण आहे El Niño चं पुनरागमन.
स्कायमेटच्या अंदाजानुसार, जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांत एकूण पर्जन्यमान हे दीर्घकालीन सरासरीच्या (८६८.६ मिमी) सुमारे ९४ टक्के राहण्याची शक्यता आहे. आकड्यांमध्ये पाहिलं तर ही घट फार मोठी वाटत नसली, तरी शेतीसारख्या पावसावर अवलंबून असलेल्या क्षेत्रासाठी ती निर्णायक ठरू शकते. विशेषतः हंगामाच्या दुसऱ्या टप्प्यात—जुलै ते सप्टेंबर—पावसाचा जोर कमी होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
यामागचं विज्ञान साधं आहे, पण परिणाम गंभीर. El Niño म्हणजे पॅसिफिक महासागरातील पाण्याचं तापमान असामान्यपणे वाढणं. या बदलामुळे जागतिक हवामानाच्या पॅटर्नमध्ये उलथापालथ होते. भारतात त्याचा अर्थ—मान्सूनची ताकद कमी होणे. उलट La Niña स्थितीत पाऊस चांगला होतो, पण यंदा परिस्थिती उलट दिशेने जात असल्याचे संकेत आहेत.
मान्सूनचा देशाच्या अर्थव्यवस्थेशी थेट संबंध आहे. भारतातील सुमारे ७० टक्के वार्षिक पाऊस हा याच काळात पडतो. खरीप हंगामातील पेरण्या, जलसाठे, धरणांची पातळी—सगळं काही या चार महिन्यांवर अवलंबून असतं. त्यामुळेच मध्य आणि उत्तर-पश्चिम भारतात पावसाची कमतरता भासल्यास शेती, पाणीपुरवठा आणि वीज निर्मितीवर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जाते.
दरम्यान, India Meteorological Department लवकरच आपला अधिकृत मान्सून अंदाज जाहीर करणार आहे. त्यामुळे स्कायमेटच्या अंदाजानंतर आता सर्वांचं लक्ष IMD च्या घोषणेकडे लागलं आहे. हे दोन अंदाज कितपत जुळतात, यावर पुढील चित्र अधिक स्पष्ट होईल.
साधारणपणे १ जूनला केरळमध्ये मान्सून दाखल होतो आणि १५ जुलैपर्यंत देशभर पसरतो. पण यंदा ‘पाऊस कधी येईल?’ यापेक्षा ‘किती येईल?’ हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा ठरणार आहे.
एकूणच, आकाशात ढग जमले असले तरी त्यांच्या उदारतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झालंय. शेतकरी, प्रशासन आणि सामान्य नागरिक—सगळ्यांनीच आता “पावसाची वाट” थोडी अधिक सावधपणे पाहावी लागणार आहे.