महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १ मे २०२६ ।। महाराष्ट्र दिनापासून राज्यात जनगणनेचा नवा डिजिटल प्रवास सुरू झाला आहे, आणि यावेळी नागरिकांना प्रथमच ‘स्व-गणना’चा पर्याय देण्यात आला आहे. १ मे ते १५ मे या कालावधीत प्रत्येक कुटुंबाला स्वतःची माहिती ऑनलाइन भरता येणार आहे—म्हणजे सरकारी यंत्रणा येण्याची वाट न पाहता, आपणच आपली नोंदणी करू शकता. प्रशासनाच्या मते, ही देशातील पहिली पूर्णतः डिजिटल जनगणना ठरणार असून, नागरिकांच्या सहभागावरच तिचं यश अवलंबून आहे. “आपली माहिती आपणच द्या” हा संदेश देत ही प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि सोपी करण्याचा प्रयत्न दिसून येतो. तंत्रज्ञानाच्या युगात कागदोपत्री कामकाजाला रामराम करत, जनगणना आता थेट मोबाईल-लॅपटॉपवर येऊन ठेपली आहे.
स्व-गणना करण्याची प्रक्रिया साधी असली, तरी अचूकतेची जबाबदारी पूर्णपणे नागरिकांवर आहे. अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन एका कुटुंबासाठी एकच अर्ज भरायचा, आणि त्यात ३३ प्रश्नांची माहिती काळजीपूर्वक नोंदवायची. विशेष म्हणजे कोणतीही कागदपत्रे अपलोड करण्याची गरज नाही—हे जितकं सोपं, तितकंच संवेदनशील. माहिती पूर्ण केल्यानंतर ११ अंकी युनिक आयडी मिळेल, जो पुढील पडताळणीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. चुकीची माहिती भरली, तर त्याचे परिणामही पुढे भोगावे लागू शकतात—म्हणून घाईगडबडीत नव्हे, तर नीट विचार करून माहिती भरणं गरजेचं आहे.
यानंतर १६ मे ते १४ जूनदरम्यान ‘घरगणना’ टप्पा पार पडणार आहे, ज्यामध्ये अधिकारी घरोघरी जाऊन माहितीची पडताळणी करतील. ज्यांनी स्व-गणना केली आहे, त्यांनी आपला युनिक आयडी दाखवणं आवश्यक असेल, तर इतरांची माहिती अधिकारी स्वतः भरून घेतील. राज्यभरात सुमारे २.६४ लाख कर्मचारी या कामासाठी सज्ज आहेत—यावरून या मोहिमेची व्याप्ती लक्षात येते. मात्र, डिजिटल सोयीसोबतच फसवणुकीचा धोका टाळणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. अधिकृत संकेतस्थळाचाच वापर करा, संशयास्पद लिंक टाळा आणि कोणतीही वैयक्तिक कागदपत्रे अपलोड करू नका. जनगणना ही केवळ आकडेवारी नाही; ती भविष्यातील धोरणांची पायाभरणी आहे—आणि आता ती जबाबदारी थेट तुमच्या हातात आली आहे.