९९ टक्के चर्चा पूर्ण; दोन महासत्तांच्या आर्थिक भागीदारीला नवी झेप मिळणार
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २ जून २०२६ ।। जगातील दोन मोठ्या लोकशाही राष्ट्रांमध्ये सुरू असलेल्या व्यापार चर्चेचा प्रदीर्घ प्रवास आता शेवटच्या टप्प्यात पोहोचला आहे. अनेक महिन्यांच्या बैठका, वाटाघाटी, अटी-शर्ती आणि परस्पर हितसंबंधांच्या गणितानंतर भारत-अमेरिका द्विपक्षीय व्यापार कराराचे चित्र जवळपास स्पष्ट झाले आहे. केंद्रीय वाणिज्य व उद्योग मंत्री पीयूष गोयल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या कराराच्या पहिल्या टप्प्यावरील तब्बल ९९ टक्के चर्चा पूर्ण झाली असून उरलेल्या किरकोळ मुद्द्यांवर अंतिम शिक्कामोर्तब करण्यासाठी दोन्ही देशांचे अधिकारी दिल्लीत चर्चेच्या टेबलावर बसले आहेत. त्यामुळे आता केवळ औपचारिक घोषणेचीच प्रतीक्षा असल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. जागतिक अर्थव्यवस्थेतील अनिश्चिततेच्या काळात हा करार भारतासाठी नवे आर्थिक दालन उघडणारा ठरू शकतो.
अमेरिकेचे उच्चस्तरीय व्यापारी शिष्टमंडळ सध्या भारत दौऱ्यावर असून १ ते ४ जूनदरम्यान विविध मुद्द्यांवर सविस्तर चर्चा सुरू आहे. विशेष म्हणजे, करार अंतिम करण्यासाठी दोन्ही बाजूंनी दाखवलेली सकारात्मक भूमिका हा या प्रक्रियेतील सर्वात महत्त्वाचा घटक मानला जात आहे. काही वर्षांपूर्वी शुल्क, आयात निर्बंध आणि बाजारपेठ प्रवेश यांसारख्या मुद्द्यांवरून निर्माण झालेला व्यापारी तणाव आता मागे पडताना दिसत आहे. उलट दोन्ही देशांना परस्पर सहकार्याची गरज अधिक प्रकर्षाने जाणवत आहे. चीननंतर जागतिक पुरवठा साखळीत भारताची वाढती भूमिका आणि अमेरिकेची विश्वासार्ह भागीदार शोधण्याची रणनीती या करारामागील प्रमुख प्रेरणा मानल्या जात आहेत.
या कराराचा सर्वात मोठा परिणाम उद्योग, निर्यात आणि गुंतवणूक क्षेत्रावर होणार आहे. भारतीय उत्पादनांना अमेरिकन बाजारपेठेत अधिक सुलभ प्रवेश मिळू शकतो, तर अमेरिकन कंपन्यांसाठी भारतातील व्यवसाय सुलभ होण्याची शक्यता आहे. सीमाशुल्क प्रक्रिया सोपी करणे, तांत्रिक अडथळे कमी करणे, परदेशी गुंतवणुकीला चालना देणे आणि पुरवठा साखळी अधिक मजबूत बनवणे यावर या करारात विशेष भर दिला जात आहे. त्यामुळे औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, माहिती तंत्रज्ञान, कृषी प्रक्रिया, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि उत्पादन क्षेत्राला मोठा फायदा मिळू शकतो. व्यापारातील लालफितीचा अडसर कमी झाल्यास भारतीय उद्योगांना जागतिक स्पर्धेत अधिक बळ मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
या कराराचे महत्त्व केवळ व्यापारापुरते मर्यादित नाही. हा करार भारत-अमेरिका संबंधांच्या नव्या अध्यायाचे प्रतीक मानला जात आहे. संरक्षण, तंत्रज्ञान, ऊर्जा आणि धोरणात्मक सहकार्याच्या क्षेत्रात आधीच जवळ आलेल्या दोन्ही देशांना आता आर्थिक संबंधांचीही मजबूत चौकट मिळणार आहे. पहिल्या टप्प्यावरील करारानंतर दुसऱ्या टप्प्याच्या चर्चाही सुरू राहणार असल्याचे संकेत देण्यात आले आहेत. त्यामुळे पुढील काही वर्षांत भारत-अमेरिका आर्थिक भागीदारी अभूतपूर्व उंचीवर पोहोचू शकते. जगातील सर्वात मोठी बाजारपेठ आणि सर्वात वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था यांची ही हातमिळवणी जागतिक व्यापाराच्या समीकरणांमध्ये नवे बदल घडवू शकते, इतके मात्र निश्चित.