‘Su-57’च्या संयुक्त निर्मितीसाठी रशिया तयार; भारताच्या निर्णयाकडे जगाचे लक्ष
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ६ जून २०२६ ।।जागतिक सामरिक राजकारणाच्या पटावर पुन्हा एकदा रशियाने मोठी चाल खेळली आहे. रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष Vladimir Putin यांनी भारतासमोर अत्याधुनिक पाचव्या पिढीतील ‘Su-57’ स्टेल्थ फायटर जेटच्या संयुक्त विकास आणि निर्मितीचा प्रस्ताव ठेवत संरक्षण क्षेत्रात नवे समीकरण उभे केले आहे. विशेष म्हणजे या प्रस्तावात तंत्रज्ञान हस्तांतरणावर कोणतीही बंधने नसल्याचा स्पष्ट संदेश देण्यात आला आहे. त्यामुळे केवळ लढाऊ विमान खरेदीचा विषय नसून, भारताच्या भविष्यातील हवाई सामर्थ्याशी संबंधित मोठी रणनीतिक संधी म्हणून या प्रस्तावाकडे पाहिले जात आहे. आशिया खंडातील बदलत्या सुरक्षा समीकरणांच्या पार्श्वभूमीवर या घडामोडींना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
पुतिन यांनी या प्रस्तावाबाबत बोलताना भारताला पूर्वीच संयुक्त विकासाची ऑफर दिल्याचे सांगितले. त्यांच्या मते, ‘Su-57’ हे जगातील सर्वात प्रगत लढाऊ विमानांपैकी एक असून भारताने त्यावर “बघूया” अशी भूमिका घेतली होती. सुरुवातीला हा प्रकल्प भारत-रशिया संयुक्त उपक्रम म्हणून विकसित होऊ शकला असता, मात्र नंतर रशियाने त्याचा स्वतंत्र विकास पूर्ण केला. तरीदेखील आजही रशिया भारतासोबत उत्पादन, विकास आणि पुरवठा करण्यास तयार असल्याचे पुतिन यांनी स्पष्ट केले. “भारत आणि रशिया मिळून काम करतील तर त्यांना कोणीही रोखू शकत नाही,” असे ठाम विधान करत त्यांनी या सहकार्याबाबत आत्मविश्वास व्यक्त केला आहे.
भारतासाठी हा प्रस्ताव अशा वेळी समोर आला आहे, जेव्हा भारतीय हवाई दलाला आधुनिक स्टेल्थ फायटरची गरज अधिक तीव्रतेने जाणवत आहे. भारताचा स्वदेशी AMCA प्रकल्प विकसित होत असला तरी त्याला प्रत्यक्ष सेवेत दाखल होण्यासाठी अजून अनेक वर्षे लागण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, चीनने आधीच Chengdu J-20 सारखी विमाने सेवेत दाखल केली आहेत. याशिवाय चीनचे ‘J-36’ आणि ‘J-50’ हे पुढील पिढीतील प्रकल्पही वेगाने पुढे सरकत आहेत. त्यातच पाकिस्तानने Shenyang J-35 खरेदीसाठी सकारात्मक भूमिका घेतल्याच्या बातम्यांमुळे दक्षिण आशियातील सामरिक स्पर्धा आणखी तीव्र होताना दिसत आहे.
या सर्व पार्श्वभूमीवर भारतासमोर दोन पर्याय उभे आहेत—स्वदेशी क्षमतांवर भर देत दीर्घकालीन वाटचाल करणे किंवा अंतरिम उपाय म्हणून अत्याधुनिक स्टेल्थ विमानांचा ताफा उभारणे. संरक्षण क्षेत्रातील अनेक तज्ज्ञांच्या मते, जर रशियाने भारतीय हवाई दलाच्या तांत्रिक आणि कार्यक्षमतेच्या सर्व अटी पूर्ण केल्या, तर भारत किमान दोन स्क्वाड्रन म्हणजे सुमारे ३६ ‘Su-57’ विमाने खरेदी करण्याचा विचार करू शकतो. मात्र अंतिम निर्णय केवळ तांत्रिक क्षमतेवर नव्हे, तर राष्ट्रीय सुरक्षा, आर्थिक हितसंबंध, स्वदेशी उत्पादन धोरण आणि जागतिक भूराजकीय समीकरणांवर अवलंबून असेल. त्यामुळे पुतिन यांच्या या खुल्या प्रस्तावाला भारताकडून मिळणारा प्रतिसाद आगामी काळातील संरक्षण क्षेत्रातील सर्वात महत्त्वाच्या घडामोडींपैकी एक ठरू शकतो.