२० जूनपर्यंत प्रतीक्षा कायम; एल निनोच्या सावटाखाली राज्याचा पाऊस, पेरण्या रखडल्याने ग्रामीण भागात चिंता वाढली
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १६ जून २०२६ ।। राज्यातील लाखो शेतकरी आकाशाकडे डोळे लावून बसले आहेत, पण मान्सून मात्र जणू काही हट्ट धरून थांबला आहे. १५ जूनपासून राज्यात जोरदार पावसाची सुरुवात होईल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. त्याआधी ११ जूनची तारीखही चर्चेत होती. पण प्रत्येक वेळी मान्सूनने जणू हवामान खात्यालाच चकवा दिला. आता पुन्हा एकदा नवी तारीख समोर आली आहे. २० जूनच्या सुमारास मान्सून राज्यात सक्रिय होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात असली, तरी गेल्या काही दिवसांतील बदलते अंदाज पाहता नागरिक आणि शेतकरी दोघेही संभ्रमात आहेत. पावसाच्या प्रतीक्षेत असलेली शेतजमीन कोरडी पडली आहे, तर ग्रामीण भागात चिंतेचे वातावरण दिवसेंदिवस गडद होत चालले आहे.
सध्या मान्सून अरबी समुद्रातच अडकून पडल्याचे चित्र आहे. अफगाणिस्तानच्या दिशेने येणाऱ्या कोरड्या आणि वेगवान वाऱ्यांनी मान्सूनच्या पुढील प्रवासाला अक्षरशः अडथळा निर्माण केला आहे. परिणामी, महाराष्ट्राच्या दिशेने सरकणाऱ्या पावसाच्या ढगांचा वेग मंदावला आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, हे वारे कमी झाल्यानंतरच मान्सून पुन्हा सक्रिय होऊ शकतो. मात्र तोपर्यंत राज्यातील उष्णतेचा तडाखा कायम राहणार आहे. जून महिना अर्धा उलटला तरी अनेक भागांत उन्हाळ्याचीच चाहूल जाणवत असल्याने नागरिक त्रस्त झाले आहेत. पावसाच्या प्रतीक्षेने आता उत्सुकतेचे रूपांतर अस्वस्थतेत झाले आहे.
यंदाच्या मान्सूनवर एल निनोचे सावट असल्याने परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची बनली आहे. प्रशांत महासागरात सक्रिय झालेल्या या हवामान घटनेचा थेट परिणाम भारतीय मान्सूनवर होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. त्यामुळे यंदा सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. याच पार्श्वभूमीवर कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना घाईघाईने पेरणी न करण्याचा सल्ला दिला आहे. कारण सुरुवातीच्या सरींवर विश्वास ठेवून पेरणी केल्यास आणि नंतर पाऊस थांबल्यास दुबार पेरणीचे संकट निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे अनेक शेतकरी हातात बियाणे घेऊन बसले आहेत, पण शेतात उतरण्याची हिंमत करत नाहीत. ग्रामीण भागात प्रत्येक दिवसाची प्रतीक्षा आता अधिकच तणावपूर्ण होत आहे.
दरम्यान, हवामान खात्याने दिलेल्या नव्या अंदाजानुसार २० जूनच्या आसपास राज्यातील बहुतांश भागांत मान्सूनची प्रगती होण्याची शक्यता आहे. कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांना पावसाचा दिलासा मिळू शकतो. मात्र तोपर्यंत तापमानाचा पारा चढत राहणार असून उष्णतेचा सामना करावा लागणार आहे. शेतकऱ्यांच्या नजरा आता आकाशाकडे खिळल्या आहेत. कारण या काही दिवसांतील पाऊस केवळ शेतीसाठीच नव्हे, तर राज्याच्या संपूर्ण अर्थचक्रासाठी निर्णायक ठरणार आहे. मान्सूनच्या आगमनाची ही प्रतीक्षा आता केवळ हवामानाची बातमी राहिलेली नसून ती लाखो कुटुंबांच्या आशा-अपेक्षांशी जोडलेली कहाणी बनली आहे.