दर कोसळले, पण ग्राहक मागे; भीती, करभार आणि अनिश्चिततेने सराफा बाजाराची झळ वाढली
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ०३ जुलै २०२६ ।। Gold Demand in India: सोन्याचा भाव तब्बल पन्नास हजार रुपयांनी उतरला, तरी सराफा बाजारात ग्राहकांची पावले जड झाली आहेत. पूर्वी सोनं स्वस्त झालं की दुकानांबाहेर रांगा लागत; आता मात्र दुकानांत व्यापारी ग्राहकांची वाट पाहत बसले आहेत. दर घसरले, पण विश्वास उडाला. कारण बाजारात भाव कमी झाला असला तरी उद्या तो आणखी घसरेल, अशी भीती लोकांच्या मनात घर करून बसली आहे. त्यात वाढीव आयात शुल्क, जागतिक बाजारातील अस्थिरता आणि आर्थिक अनिश्चिततेमुळे ग्राहकांनी खरेदीचा हात आखडता घेतला आहे. परिणामी, सराफा बाजारात उलट चित्र दिसत आहे. नवीन दागिने खरेदी करण्याऐवजी लोक जुने दागिने विकण्यासाठीच दुकानांकडे धाव घेत आहेत. सोन्याची चमक कायम असली, तरी ग्राहकांच्या खिशातील आत्मविश्वास मात्र फिकट झाल्याचे वास्तव समोर आले आहे.
एप्रिल ते जून २०२६ या कालावधीत देशातील सोन्याच्या मागणीत तब्बल सत्तर टक्क्यांहून अधिक घट झाल्याचे आकडे सांगतात. एकेकाळी लग्नसराई, गुंतवणूक किंवा सुरक्षित बचत म्हणून सोन्याकडे पाहणारा भारतीय ग्राहक आता प्रत्येक व्यवहारापूर्वी दहा वेळा विचार करत आहे. जानेवारीत विक्रमी उंचीवर गेलेले दर आता मोठ्या प्रमाणात खाली आले असले तरी “आता घेतलं तर उद्या आणखी स्वस्त होईल” या मानसिकतेने बाजार गोठला आहे. सरकारने आयात शुल्क वाढवल्यानंतर परिस्थिती आणखी बदलली. त्याआधी देशवासीयांनी अनावश्यक सोन्याची खरेदी टाळावी, असे केलेले आवाहनही अनेकांनी गांभीर्याने घेतल्याचे बाजारातील चित्रातून दिसून येते. परिणामी, नव्या खरेदीपेक्षा जुन्या सोन्याच्या विक्रीकडे लोकांचा कल वाढला असून सराफा बाजारात रोकड उभी करण्यासाठी दागिने विकणाऱ्यांची संख्या वाढली आहे.
जागतिक बाजारही या घडामोडींना वेग देत आहे. अमेरिकेतील व्याजदर, डॉलरची वाढती ताकद आणि मध्यपूर्वेतील तणाव यामुळे सोन्याचे दर सतत हेलकावे खात आहेत. सुरक्षित गुंतवणुकीचे प्रतीक मानले जाणारे सोनं आज स्वतःच अनिश्चिततेच्या भोवऱ्यात अडकले आहे. त्यामुळे अनुभवी गुंतवणूकदारही घाईघाईने निर्णय घेण्याऐवजी प्रतीक्षा करण्याचा मार्ग स्वीकारत आहेत. एकीकडे सरकारच्या दृष्टीने आयात कमी होणे म्हणजे परकीय चलनाची बचत; मात्र दुसरीकडे देशभरातील लाखो सराफ, कारागीर आणि दागिने उद्योगाशी संबंधित कामगारांसाठी ही मंदी डोकेदुखी ठरत आहे. दुकानांतील शोकेस सोन्याने भरलेले आहेत, पण ग्राहकांच्या पावलांचा आवाज मात्र कमी झाला आहे.
यातून एक गोष्ट स्पष्ट झाली आहे—सोन्याचा बाजार केवळ भावावर चालत नाही, तर विश्वासावर चालतो. दर घसरले म्हणून ग्राहक धावत येतील, हा जुना समज आता मोडीत निघताना दिसत आहे. आजचा ग्राहक अधिक सावध, अधिक माहितीपूर्ण आणि अधिक संयमी झाला आहे. बाजारात किंमत कमी असली, तरी उद्याच्या अनिश्चिततेची भीती त्याला खरेदीपासून रोखत आहे. त्यामुळे सराफांनीही केवळ दरकपातीवर अवलंबून न राहता ग्राहकांचा विश्वास पुन्हा जिंकण्याची वेळ आली आहे. कारण सोनं अजूनही मौल्यवान आहे; पण त्यापेक्षा मौल्यवान ठरत आहे ते ग्राहकांच्या मनातील विश्वास.