तुकाराम मुंढेंचा कडक फटका; दूध, आइस्क्रीम, कुल्फीवर नवे नियम, दहा लाखांपर्यंत दंडाची तरतूद
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ०४ जुलै २०२६ ।। दुधाला आपल्या संस्कृतीत अमृताचा मान दिला जातो; पण काही नफेखोरांनी त्या अमृतालाच विषाची चव आणली आहे. दूध म्हणजे पोषण नव्हे, तर भेसळीचा धंदा, अशी भीषण परिस्थिती अनेक ठिकाणी निर्माण झाली आहे. पाण्यापासून रसायनांपर्यंत काय मिसळलं जातंय, याचा नेम उरलेला नाही. ग्राहकाच्या ताटात काय जातंय, याची चिंता व्यापाऱ्याला नाही; पण नफ्याची भूक मात्र दिवसेंदिवस वाढत चालली आहे. अशा बेदरकार प्रवृत्तीला आता अन्न व औषध प्रशासनाने थेट लगाम घालण्याचा निर्णय घेतला आहे. आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी राज्यभरातील दूध व दुग्धजन्य पदार्थ उत्पादकांसाठी नवी नियमावली जाहीर करत स्पष्ट इशारा दिला आहे—ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळ करणाऱ्यांना आता केवळ नोटीस नाही, तर कठोर दंड आणि कारवाईला सामोरे जावे लागेल.
मुंढे यांनी पत्रकार परिषदेत जाहीर केलेल्या नव्या नियमांनुसार दूध, दही, तूप, पनीर, आइस्क्रीम, कुल्फी आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थ तयार करणाऱ्या प्रत्येक आस्थापनाला उत्पादनाबाबत संपूर्ण पारदर्शकता ठेवावी लागणार आहे. कोणते घटक वापरले, कोणते कंडेन्स्ड मिल्क वापरले, उत्पादनाचा ब्रँच कोड कोणता, याची स्पष्ट माहिती पॅकेजवर देणे बंधनकारक राहणार आहे. ग्राहकाला फसवून रंगीत वेष्टनात निकृष्ट दर्जाचा माल विकण्याचे दिवस आता संपणार आहेत. सीलबंद उत्पादनात छेडछाड झाल्याचे आढळल्यास ग्राहकांनी तो माल खरेदी करू नये, असे आवाहनही करण्यात आले आहे. अन्नपदार्थांच्या लेबलवर सत्य लपवून बाजारात फसवणुकीचा खेळ मांडणाऱ्यांवर आता प्रशासनाची करडी नजर राहणार आहे.
भेसळ हा केवळ आर्थिक गुन्हा नाही; तो समाजाच्या आरोग्यावरचा हल्ला आहे. दूध पिणारी लहान मुले, वृद्ध, रुग्ण आणि सर्वसामान्य कुटुंबे यांच्या शरीरात विष कालवणाऱ्यांवर दया दाखवण्याचे कोणतेही कारण उरत नाही. म्हणूनच भेसळयुक्त पदार्थांची विक्री किंवा जाहिरातींद्वारे ग्राहकांची दिशाभूल करणाऱ्या उत्पादकांवर दहा लाख रुपयांपर्यंत दंड आकारण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. अनेक व्यापारी आजवर “सापडलो तर पाहू” या बेफिकिरीत धंदा करत होते. पण आता नियम मोडला तर खिशालाही चटका बसेल आणि प्रतिष्ठेलाही. कायद्याचा धाक कागदावर नसून प्रत्यक्ष बाजारात दिसला, तरच ग्राहकांचा विश्वास परत मिळू शकतो.
राज्यात भेसळीचे लोण इतके वाढले आहे की, शुद्ध अन्न शोधणे हीच मोठी परीक्षा बनली आहे. त्यामुळे नियम जाहीर करणे हा पहिला टप्पा असला, तरी त्याची कठोर अंमलबजावणी ही खरी कसोटी ठरणार आहे. धाडी, नमुना तपासणी, प्रयोगशाळेतील जलद अहवाल आणि दोषींवर तातडीची कारवाई यांची साखळी मजबूत झाली, तरच या मोहिमेला यश मिळेल. ग्राहकांच्या जीवाशी खेळणाऱ्यांना बाजारात स्थान नसावे, हा संदेश आता स्पष्ट झाला आहे. दूध शुद्ध असेल, तरच समाज निरोगी राहील; आणि समाज निरोगी असेल, तरच राज्याची प्रगती खरी ठरेल. तुकाराम मुंढे यांनी उचललेले हे पाऊल भेसळखोरांच्या पायाखालची जमीन सरकवणारे ठरते की नाही, याकडे आता संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.