१० किलो कंपोझिट एलपीजी सिलिंडरच्या प्रस्तावाने छोटे व्यावसायिक, विद्यार्थी आणि भाडेकरूंना दिलासा; पण अंतिम निर्णयाची प्रतीक्षा कायम.
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १४ जुलै २०२६ ।। गॅस सिलिंडर म्हणजे स्वयंपाकघरातील गरज की वजन उचलण्याची स्पर्धा, असा प्रश्न अनेकांना पडायचा. चहाची टपरी असो, वडा-पावचा गाडा असो किंवा भाड्याच्या खोलीत राहणारा विद्यार्थी असो—१९ किलोचा व्यावसायिक सिलिंडर उचलताना अनेकांची कंबर मोडायची. स्वयंपाकापेक्षा सिलिंडरची कसरत जास्त, अशी परिस्थिती निर्माण झाली होती. आता केंद्र सरकारसमोर आलेल्या १० किलो कंपोझिट एलपीजी सिलिंडरच्या प्रस्तावाने या त्रासाला दिलासा मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे. उशिरा का होईना, पण ग्राहकाच्या सोयीचाही विचार व्हायला हवा, हे सरकार आणि तेल कंपन्यांच्या लक्षात येत असल्याचे चित्र आहे.
देशातील छोटे व्यावसायिक, स्ट्रीट फूड विक्रेते, विद्यार्थी, स्थलांतरित कामगार आणि भाड्याने राहणारे लाखो नागरिक यांच्यासाठी हा बदल महत्त्वाचा ठरू शकतो. इंडियन ऑइल, भारत पेट्रोलियम आणि हिंदुस्तान पेट्रोलियम या सरकारी कंपन्या हलके, मजबूत आणि हाताळण्यास सोपे असे १० किलो कंपोझिट सिलिंडर व्यावसायिक वापरासाठी उपलब्ध करण्याच्या तयारीत आहेत. पारंपरिक स्टील सिलिंडरच्या तुलनेत हे सिलिंडर जवळपास निम्मे हलके असतील. शिवाय त्यावरील अर्धपारदर्शक आवरणामुळे गॅस किती शिल्लक आहे, हे सहज दिसेल. म्हणजे “गॅस संपला की स्वयंपाक अर्धवट” हा रोजचा त्रासही मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
मात्र प्रत्येक नव्या योजनेप्रमाणे याही प्रस्तावाकडे डोळे झाकून पाहण्याचे कारण नाही. किंमत किती असेल, उपलब्धता किती व्यापक असेल आणि ग्रामीण भागापर्यंत हे सिलिंडर कितपत पोहोचतील, हे प्रश्न अद्याप अनुत्तरित आहेत. केवळ आकर्षक तंत्रज्ञानाची घोषणा करून उपयोग नाही; ते सर्वसामान्यांच्या आवाक्यात आले पाहिजे. अनेक चांगल्या योजना कागदावर टाळ्या मिळवतात; पण प्रत्यक्षात ग्राहक एजन्सीच्या उंबरठ्यावरच अडकून पडतो. त्यामुळे या योजनेचा खरा कस अंमलबजावणीत लागणार आहे.
या प्रस्तावाचा सर्वात मोठा संदेश म्हणजे सुविधा ही केवळ मोठ्या ग्राहकांसाठी नसून सामान्य माणसासाठीही असली पाहिजे. जड सिलिंडर उचलताना होणारे अपघात, वाहतुकीची गैरसोय आणि अतिरिक्त शारीरिक श्रम कमी झाले, तर हा बदल केवळ तांत्रिक राहणार नाही; तो सामाजिक दिलासाही ठरेल. सरकारने मंजुरी दिल्यानंतर ही योजना वेगाने आणि पारदर्शकपणे राबवली, तर लाखो छोट्या व्यावसायिकांच्या आणि कष्टकरी नागरिकांच्या आयुष्यात खऱ्या अर्थाने हलकेपणा येईल. नाहीतर घोषणांचा धूर उडेल आणि सिलिंडरचे वजन मात्र पूर्वीसारखेच सामान्यांच्या खांद्यावर राहील.