इराण-अमेरिका संघर्षाने कच्च्या तेलाला चढ; पेट्रोल, डिझेलपासून वाहतूक आणि किराणा वस्तूंच्या किमतींवर दबाव वाढण्याची शक्यता
महाराष्ट्र २४ ।। प्रतिनिधी ।। दि. २० जुलै २०२६ ।। जगात गोळ्या झाडल्या जातात एका रणांगणावर, पण त्याचा फटका बसतो हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या सामान्य माणसाच्या खिशाला. पश्चिम आशियात इराण आणि अमेरिकेतील वाढत्या संघर्षाने पुन्हा एकदा जागतिक तेलबाजाराला पेटवले आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाजवाहतुकीवर निर्माण झालेल्या संकटामुळे कच्च्या तेलाचा पुरवठा विस्कळीत होण्याची भीती वाढली असून, त्याचा परिणाम सोमवारी ब्रेंट क्रूडच्या दरांनी थेट ९० डॉलर प्रति बॅरलचा टप्पा ओलांडण्यात दिसून आला. युद्धविरामानंतर काही दिवस शांत झालेला बाजार पुन्हा अस्थिर झाला आहे. ही केवळ तेलाच्या भावाची बातमी नाही; तर पेट्रोल पंपापासून स्वयंपाकघरापर्यंत महागाईची चाहूल देणारी धोक्याची घंटा आहे.
आठवड्याच्या पहिल्याच व्यवहारात ब्रेंट क्रूडचा दर २.७० टक्क्यांनी वाढून ९०.५२ डॉलर प्रति बॅरल, तर अमेरिकन डब्ल्यूटीआय (WTI) क्रूड ८४.३७ डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचला. काही दिवसांपूर्वी युद्धविरामानंतर हेच दर सुमारे ७१ ते ७२ डॉलरपर्यंत खाली आले होते. मात्र परिस्थिती पुन्हा बिघडताच तेल व्यापाऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर खरेदी सुरू केली. कारण युद्ध दीर्घकाळ चालले, तर पुरवठा खंडित होण्याची भीती अधिक तीव्र होईल, अशी बाजाराची धारणा आहे. अशा वेळी तेलाच्या प्रत्येक डॉलर वाढीचा परिणाम अखेरीस सामान्य ग्राहकांच्या खर्चावरच होतो.
या अस्थिरतेमागे केवळ बाजारातील सट्टेबाजी नाही, तर प्रत्यक्ष लष्करी घडामोडी आहेत. अमेरिकेने सलग नवव्या रात्री इराणी लक्ष्यांवर हल्ले केल्याचे जाहीर केले असून, जॉर्डनमधील हल्ल्यांमध्ये अमेरिकन सैनिकांचा मृत्यू झाल्यानंतर संघर्ष आणखी तीव्र झाला आहे. अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने इराणच्या हवाई संरक्षण प्रणाली, क्षेपणास्त्र साठे आणि सागरी लष्करी तळांवर कारवाई केल्याचा दावा केला आहे. दुसरीकडे, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील सुरक्षेचा प्रश्न अजूनही गंभीर असल्याने जागतिक ऊर्जा बाजार सतर्क झाला आहे. जगातील मोठा तेलपुरवठा याच मार्गातून होत असल्याने येथे निर्माण होणारा प्रत्येक अडथळा जागतिक अर्थव्यवस्थेला हादरा देऊ शकतो.
भारतासारख्या तेल आयातीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेल्या देशासाठी ही परिस्थिती चिंताजनक आहे. कच्च्या तेलाचे दर दीर्घकाळ उच्च पातळीवर राहिले, तर पेट्रोल-डिझेल महाग होण्याची शक्यता वाढेल. त्याचा परिणाम वाहतूक खर्च, मालवाहतूक, उद्योग आणि अखेरीस किराणा, भाजीपाला, दूध तसेच दैनंदिन वापराच्या वस्तूंच्या किमतींवर होऊ शकतो. त्यामुळे पश्चिम आशियातील रणधुमाळीचा धूर केवळ त्या प्रदेशापुरता मर्यादित राहत नाही; तो प्रत्येक घराच्या बजेटपर्यंत पोहोचतो. युद्धाच्या ज्वाळा जितक्या भडकतील, तितकी महागाईची झळ अधिक तीव्र होण्याची भीती आता अर्थजगत व्यक्त करू लागले आहे.