होर्मुझनंतर बाब-अल-मंदेब मार्गावरही संकट; भारताकडे येणाऱ्या तेलवाहू जहाजांनी बदलला मार्ग, जागतिक इंधन पुरवठ्यावर वाढले दडपण
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २२ जुलै २०२६ ।। US-Iran War News: मध्य पूर्वेतील युद्ध आता रणांगणापुरते मर्यादित राहिलेले नाही; त्याचे पडसाद थेट जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर उमटू लागले आहेत. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीभोवती आधीच निर्माण झालेल्या अनिश्चिततेनंतर आता लाल समुद्रातील बाब-अल-मंदेब हा आणखी एक महत्त्वाचा सागरी मार्गही धोक्याच्या छायेत आला आहे. येमेनमधील हूती बंडखोरांनी तेलवाहू जहाजांना दिलेल्या धमक्यांमुळे भारत आणि चीनकडे निघालेली अनेक जहाजे अर्ध्या प्रवासातूनच मार्ग बदलण्यास किंवा माघारी फिरण्यास भाग पडली आहेत. जगातील तेलपुरवठ्याच्या प्रमुख धमन्यांवर एकामागून एक संकटे उभी राहत असल्याने जागतिक बाजारात अस्वस्थता वाढली असून त्याचा थेट परिणाम भारतातील पेट्रोल, डिझेल आणि दैनंदिन जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतींवर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
सौदी अरेबियाच्या यान्बू बंदरातून निघालेली तेलवाहू जहाजे सामान्यतः बाब-अल-मंदेब मार्गाने पुढे सुएझ कालवा ओलांडत आशियाई बाजारपेठांकडे पोहोचतात. मात्र हूती बंडखोरांनी या मार्गावरील जहाजांवर हल्ल्याचा इशारा दिल्यानंतर अनेक जहाजांनी सुरक्षिततेसाठी आपला मार्ग बदलला आहे. त्यामुळे हजारो किलोमीटरचा अतिरिक्त प्रवास, वाढलेला इंधन खर्च, विमा प्रीमियम आणि पुरवठ्यातील विलंब या सर्वांचा आर्थिक फटका आता तेल आयात करणाऱ्या देशांना बसणार आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीत अडथळे आणि बाब-अल-मंदेबवरील धोका अशी दुहेरी कोंडी निर्माण झाल्यास जगातील तेलपुरवठा मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत होऊ शकतो. परिणामी जागतिक बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किमती आणखी भडकण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
दरम्यान, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष अधिक तीव्र होत असल्याचे चित्र आहे. अमेरिकेने सलग अकराव्या दिवशी इराणमधील विविध लष्करी ठिकाणांवर हल्ले केल्याची माहिती समोर आली आहे. तेहरान, चाबहार, कोनारक तसेच बुशेहर अणुऊर्जा प्रकल्प परिसरात झालेल्या स्फोटांमुळे पश्चिम आशियातील तणाव शिगेला पोहोचला आहे. दुसरीकडे, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी बाब-अल-मंदेब मार्ग बंद करण्याचा कोणताही प्रयत्न झाल्यास त्याला कठोर प्रत्युत्तर दिले जाईल, असा इशारा दिला आहे. त्यामुळे युद्ध केवळ सीमांवरच नाही, तर जागतिक व्यापार मार्गांवरही पोहोचल्याचे स्पष्ट दिसत आहे. या संघर्षामुळे जहाजवाहतूक कंपन्या, विमा क्षेत्र आणि ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे.
भारतासाठी ही परिस्थिती विशेष चिंतेची मानली जात आहे. देशाच्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी मोठा हिस्सा आयातीवर अवलंबून असल्याने पुरवठ्यातील कोणताही अडथळा थेट अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकतो. पेट्रोल, डिझेल, एलपीजी, विमान इंधन यांच्या किमती वाढल्यास वाहतूक खर्च वाढेल आणि त्याचा परिणाम अन्नधान्य, किराणा, बांधकाम साहित्य तसेच इतर वस्तूंच्या दरांवरही होईल. महागाईवर नियंत्रण ठेवण्याचे सरकारसमोरील आव्हान आणखी कठीण होऊ शकते. त्यामुळे जगाचे लक्ष आता रणांगणातील घडामोडींइतकेच तेलवाहतुकीच्या सुरक्षिततेकडे लागले आहे. कारण या समुद्री मार्गांवर निर्माण होणारी प्रत्येक अडचण ही केवळ जहाजांची नाही, तर जगभरातील सामान्य नागरिकांच्या खिशावर पडणाऱ्या नव्या आर्थिक भाराची चाहूल ठरत आहे.