लष्करी कारवाई किंवा शांतता करार; जगाचे लक्ष अमेरिका-इराण संघर्षाच्या निर्णायक टप्प्याकडे
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २६ जुलै २०२६ ।। America Iran War: जगात शांततेची भाषा बोलणाऱ्या महासत्ता जेव्हा रणशिंग फुंकू लागतात, तेव्हा त्याचा आवाज केवळ सीमांपुरता मर्यादित राहत नाही; तो संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेला, सुरक्षेला आणि भविष्यास हादरा देतो. अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेला संघर्ष आता अशाच निर्णायक वळणावर येऊन ठेपला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसमोर दोनच पर्याय असल्याचे स्पष्ट करत, एकीकडे युद्धाची तलवार दाखवली तर दुसरीकडे तडजोडीचा हातही पुढे केला आहे.
व्हाईट हाऊसमध्ये पत्रकारांशी संवाद साधताना ट्रम्प यांनी सांगितले की, इराणसोबतची चर्चा अद्याप सुरू असून ती अत्यंत गंभीर टप्प्यात आहे. “इराण शरणागती पत्करू शकतो, हार मानू शकतो किंवा लपून बसू शकतो. पण आम्ही कोणत्याही परिस्थितीसाठी पूर्णपणे तयार आहोत,” असे त्यांनी स्पष्ट केले. या विधानातून अमेरिकेने राजनैतिक चर्चेचे दरवाजे उघडे ठेवले असले, तरी लष्करी कारवाईचा पर्यायही तितक्याच ठामपणे कायम असल्याचे स्पष्ट झाले.
महासत्तांच्या राजकारणात संवादाची भाषा अनेकदा तोफांच्या आवाजात हरवते. शांततेच्या चर्चा सुरू असतानाच युद्धाची तयारीही सुरू ठेवली जाते. त्यामुळे चर्चा किती प्रामाणिक आणि धमक्या किती गंभीर, याचा अंदाज लावणे कठीण असते. मात्र त्याची किंमत सामान्य नागरिक आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोजावी लागते, हे वास्तव कोणीही नाकारू शकत नाही.
इराण आणि अमेरिकेतील संघर्षामुळे संपूर्ण आखाती प्रदेश तणावाखाली आहे. येमेनमधून सौदी अरेबियावर करण्यात आलेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांमध्ये जगातील सर्वात मोठ्या तेल उद्योगाशी संबंधित अरामको समूहाशी निगडित सुविधांनाही लक्ष्य करण्यात आल्याने परिस्थिती अधिकच गंभीर बनली आहे. अमेरिकेकडून इराणवर सातत्याने हल्ले होत असताना, इराणही आखातातील अमेरिकी तळांवर प्रत्युत्तर देत आहे. त्यामुळे हा संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही.
ट्रम्प यांनी युद्ध संपवण्यासाठी दोन स्पष्ट पर्याय मांडले. पहिला म्हणजे लष्करी मार्ग कायम ठेवणे आणि आवश्यक वाटल्यास इराणच्या क्षमतांवर अधिक व्यापक हल्ले करणे. दुसरा म्हणजे परस्पर करार आणि तडजोड. “तडजोड करणे ही शहाणपणाची रणनीती आहे,” असे सांगत त्यांनी चर्चेला सकारात्मक दिशा मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली. मात्र त्याचवेळी अमेरिकन सैन्य कोणत्याही क्षणी मोठ्या प्रमाणावर कारवाई करण्यास सज्ज असल्याचेही त्यांनी ठामपणे नमूद केले.
दुसरीकडे इराणनेही माघार घेण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी अमेरिकेच्या दबावाला झुकणार नसल्याचे स्पष्ट करत, कोणत्याही हल्ल्याला बळानेच उत्तर दिले जाईल, असा इशारा दिला आहे. त्यामुळे दोन्ही बाजूंच्या कठोर भूमिकेमुळे संघर्ष आणखी चिघळण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
युद्धाची भाषा बोलणे सोपे असते; पण त्याचे परिणाम पिढ्यान्पिढ्या भोगावे लागतात. तेलाच्या किमती, जागतिक व्यापार, आर्थिक स्थैर्य आणि प्रादेशिक सुरक्षा या सर्व गोष्टी या संघर्षाशी जोडल्या गेल्या आहेत. त्यामुळे जगाचे लक्ष आता अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चेकडे लागले आहे. तोफा बोलतील की संवाद जिंकेल, यावर केवळ दोन देशांचे नव्हे तर संपूर्ण जगाच्या भविष्यातील स्थैर्याचे गणित अवलंबून आहे.