विदर्भ, कोकण आणि घाटमाथ्यावर अतिवृष्टीचा धोका; प्रशासनाचा सतर्कतेचा इशारा, नागरिकांनीही बेफिकिरी टाळावी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २८ जुलै २०२६ ।। राज्यात गेल्या काही दिवसांपासून पावसाने थोडी विश्रांती घेतल्याचा भास होत असतानाच निसर्गाने पुन्हा एकदा आपला खरा स्वभाव दाखवण्याची तयारी सुरू केली आहे. हवामान विभागाने पुढील चार दिवस महाराष्ट्रात मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा इशारा दिला असून, विशेषतः विदर्भ, कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील घाटमाथा धोक्याच्या पट्ट्यात असल्याचे स्पष्ट केले आहे. गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली जिल्ह्यांसाठी ऑरेंज अलर्ट जाहीर करण्यात आला आहे, तर रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, पुणे, सातारा आणि कोल्हापूरच्या घाट परिसरात यलो अलर्ट लागू करण्यात आला आहे. बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचा पट्टा आणि सक्रिय मान्सूनमुळे राज्यात पावसाची तीव्रता वाढण्याचा अंदाज आहे. त्यामुळे ही केवळ नेहमीची पावसाची सर नसून, प्रशासन आणि नागरिक दोघांसाठीही सतर्कतेची परीक्षा ठरणार आहे.
पावसाचा इशारा देणे ही हवामान विभागाची जबाबदारी आहे; पण त्यानंतरची तयारी ही शासन यंत्रणेची खरी कसोटी असते. प्रत्येक वर्षी नद्या दुथडी भरून वाहतात, डोंगर उतारांवर दरडी कोसळतात, शहरांतील सखल भाग जलमय होतात आणि त्यानंतर दोषारोपांची मालिका सुरू होते. नालेसफाईचे दावे कागदावर चमकतात; प्रत्यक्षात मात्र पहिल्याच मुसळधार पावसात शहरांची अवस्था उघडी पडते. यंत्रणांनी केवळ अलर्ट जारी करून जबाबदारी झटकण्याऐवजी आपत्कालीन पथके, निवारा केंद्रे, बचाव साहित्य आणि वाहतूक व्यवस्थेची तयारी पूर्ण ठेवली पाहिजे. अन्यथा प्रत्येक पावसाळ्यात तोच गोंधळ, तीच धावपळ आणि त्याच दुःखद घटना पुन्हा घडत राहतील.
या पावसाचा सर्वाधिक परिणाम शेतकरी आणि घाटमार्गावरील प्रवाशांवर होण्याची शक्यता आहे. अनेक ठिकाणी पिकांना पावसाचा दिलासा मिळणार असला तरी अतिवृष्टीमुळे शेतात पाणी साचणे, मातीची धूप होणे आणि उभी पिके कोसळण्याचा धोका वाढला आहे. दुसरीकडे मुंबई-गोवा, पुणे-सातारा, कोल्हापूर तसेच घाटमाथ्यावरील रस्त्यांवर दरडी कोसळणे, झाडे पडणे आणि वाहतूक विस्कळीत होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. विजांच्या कडकडाटासह ताशी वेगाने वाहणाऱ्या वाऱ्यांचाही अंदाज व्यक्त करण्यात आल्याने शेतकऱ्यांनी, पर्यटकांनी आणि प्रवाशांनी अनावश्यक धोका टाळणे गरजेचे आहे. हवामान विभागाच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे संकटाला निमंत्रण देण्यासारखे ठरेल.
पुणे हवामान वेधशाळेचे शास्त्रज्ञ एस. डी. सानप यांनी नागरिकांना अधिकृत हवामान अंदाज लक्षात घेऊनच प्रवास, शेती आणि दैनंदिन नियोजन करण्याचे आवाहन केले आहे. हवामानाचा अंदाज हा भीती निर्माण करण्यासाठी नसतो; तो संभाव्य संकटाची पूर्वतयारी करण्यासाठी असतो. अफवा, सोशल मीडियावरील अप्रमाणित संदेश आणि बेफिकीर वर्तन यामुळेच अनेकदा संकट अधिक गंभीर बनते. त्यामुळे स्थानिक प्रशासनाच्या सूचना, हवामान विभागाचे अधिकृत अलर्ट आणि आपत्ती व्यवस्थापन विभागाच्या मार्गदर्शक सूचना पाळणे हीच पुढील चार दिवसांची सर्वात मोठी खबरदारी ठरणार आहे. निसर्गाला आव्हान देण्याची ताकद कोणाकडेच नाही; मात्र योग्य वेळी योग्य निर्णय घेऊन त्याचे परिणाम नक्कीच कमी करता येतात.