IMDचा कमी पावसाचा इशारा; महाराष्ट्रात मात्र काही भागांना जोरदार सरींची शक्यता
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २ ऑगस्ट २०२६ ।। मान्सून आला की शेतकऱ्याची नजर आभाळाकडे आणि सरकारची नजर आकडेवारीकडे लागते. यंदा सुरुवातीपासूनच मान्सूनने दोघांचीही परीक्षा घेतली आहे. जून-जुलैमध्ये काही भागांत मुसळधार पाऊस झाला, तर काही भागांनी पावसाची वाट पाहत पेरणीचे गणित मांडले. आता उरलेल्या मान्सूनकडे सगळ्यांचे लक्ष लागले आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या 2026 च्या दीर्घकालीन अंदाजानुसार, जून ते सप्टेंबर या संपूर्ण हंगामात देशात पाऊस दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे 90 टक्के राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली होती. म्हणजे देशभर दुष्काळच पडणार, असा निष्कर्ष काढण्याचे कारण नाही; पण सामान्यपेक्षा कमी पावसाचा धोका नक्कीच आहे.
या वर्षी हवामानाच्या गणितात एल निनो हा महत्त्वाचा घटक ठरत आहे. 30 जुलैच्या IMDच्या विस्तारित अंदाजात विषुववृत्तीय प्रशांत महासागरात एल निनो परिस्थिती कायम असून, ती मान्सूनच्या काळात आणखी मजबूत होण्याची शक्यता नमूद करण्यात आली आहे. त्याचा अर्थ प्रत्येक दिवशी पाऊस गायब होईल असा नाही. उलट, पावसाचे दिवस कमी असले तरी एखाद्या आठवड्यात ढगफुटीसदृश पाऊस आणि दुसऱ्या आठवड्यात कोरडे हवामान, असा लहरीपणा दिसू शकतो. यंदाच्या मान्सूनने आतापर्यंत याच विस्कळीतपणाची झलक दाखवली आहे. त्यामुळे “पाऊस कमी” एवढेच नव्हे, तर “पाऊस कुठे आणि कधी पडतो” हे शेतीसाठी अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.
महाराष्ट्रासाठी चित्र आणखी गुंतागुंतीचे आहे. राज्यातील सर्व जिल्ह्यांना एकाच रंगात रंगवणे हवामानशास्त्राला मान्य नाही. विदर्भ, मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्र आणि कोकण या भागांमध्ये पावसाचे वितरण वेगवेगळे राहू शकते. अलीकडच्या IMD निरीक्षणांमध्ये मध्य भारत आणि विदर्भ परिसरात सक्रिय मान्सूनची स्थितीही दिसून आली आहे. त्यामुळे एकीकडे पावसाची तूट असलेले जिल्हे आहेत, तर दुसरीकडे काही भागांत अतिवृष्टी आणि पूरस्थिती निर्माण होण्याचा धोका आहे. सरकारनेही एल निनोच्या संभाव्य परिणामांवर लक्ष ठेवण्यासाठी महाराष्ट्रासह राज्यांमध्ये कृषी आणि आपत्ती व्यवस्थापनाची तयारी सुरू ठेवली आहे.
आता प्रश्न आहे तो नवरात्रापर्यंत पाऊस राहणार का? याचे ठोस उत्तर आज देणे म्हणजे हवामानाला चिठ्ठी टाकून उत्तर मागण्यासारखे आहे. सप्टेंबरच्या उत्तरार्धात मान्सूनच्या माघारीची प्रक्रिया सुरू होऊ शकते; मात्र नेमका परतीचा पाऊस कोणत्या भागात किती पडेल, हे पुढील अल्पकालीन आणि विस्तारित अंदाजांवर अधिक स्पष्ट होईल. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी खासगी अंदाजांपेक्षा IMD आणि स्थानिक कृषी विभागाच्या सूचनांना प्राधान्य द्यावे. कारण पाऊस कमी पडणे संकट आहेच; पण पाऊस सगळा एकाच दिवशी पडणे हे त्याहून मोठे संकट ठरू शकते!