ओल्ड मॉन्कपासून रॉयल चॅलेंजपर्यंत काही प्रकारांवर विक्रीबंदी; कृत्रिम फ्लेवरिंग ठरले कारवाईचे कारण
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ४ ऑगस्ट २०२६ ।। दारूची बाटली उघडली की आत काय आहे, याचा हिशोब ग्राहक मागत नाही; पण आता अन्नसुरक्षा नियामकानेच त्या बाटलीचा हिशोब मागितला आहे. Food Safety and Standards Authority of India अर्थात FSSAI ने काही लोकप्रिय भारतीय बनावटीच्या व्हिस्की आणि रमच्या विशिष्ट प्रकारांच्या विक्रीवर बंदी घातली आहे. या यादीत ओल्ड मॉन्क, अँटिक्विटी ब्लू, रॉयल चॅलेंज, बॅगपायपर डिलक्स यांसारख्या ब्रँडच्या काही उत्पादनांचा समावेश आहे. प्रयोगशाळा तपासणीत निर्धारित मानकांशी विसंगत कृत्रिम किंवा ‘निसर्गाशी समान’ फ्लेवरिंगचा वापर झाल्याचे नियामकाने नमूद केले आहे. त्यामुळे प्रश्न फक्त दारूचा नाही; ग्राहकाला बाटलीत नेमके काय विकले जात आहे, हा आहे.
या कारवाईमागील मुद्दा आणखी गंभीर आहे. FSSAIच्या म्हणण्यानुसार काही उत्पादकांनी नैसर्गिक प्रक्रिया किंवा निर्धारित उत्पादन पद्धतीऐवजी तयार अल्कोहोलमध्ये संबंधित मद्याचा स्वाद आणि सुगंध निर्माण करणारे फ्लेवर मिसळल्याचा आक्षेप आहे. उदाहरणार्थ, रमसारखी चव देण्यासाठी रम फ्लेवर किंवा व्हिस्कीसारखा स्वाद निर्माण करण्यासाठी संबंधित फ्लेवर वापरणे नियमांशी विसंगत असल्याचे नियामकाचे म्हणणे आहे. FSSAIच्या विद्यमान नियमांमध्ये अल्कोहोलिक पेयांसाठी स्वतंत्र उत्पादन मानके आहेत. त्यामुळे ‘चव तशीच आहे, मग गैर काय?’ हा सोपा प्रश्न नियमांच्या कसोटीवर चालत नाही.
मात्र येथे एक महत्त्वाची गोष्ट ग्राहकांनी लक्षात घ्यावी—या ब्रँडच्या प्रत्येक बाटलीवर देशभरात सरसकट बंदी घालण्यात आल्याचे म्हणणे अचूक नाही. उपलब्ध अहवालांनुसार कारवाई विशिष्ट उत्पादने आणि संबंधित उत्पादनस्थळांशी जोडलेली आहे. मध्य प्रदेशातील काही United Spirits आणि Inbrew Beveragesच्या उत्पादनांवर, तसेच महाराष्ट्रातील Old Monkच्या काही प्रकारांवर कारवाई करण्यात आली आहे. United Spiritsने मात्र आपल्या उत्पादनांचे विद्यमान लेबलिंग नियमांशी पालन होत असल्याचे सांगत कारवाईला आव्हान देण्याची भूमिका घेतली आहे. म्हणजेच प्रकरण अजून संपलेले नाही; नियामकाचा आदेश आणि कंपन्यांची बाजू यांच्यात पुढील कायदेशीर संघर्ष होण्याची शक्यता आहे.
दारूच्या बाजारात ब्रँडचे नाव मोठे असले की ग्राहकांचा विश्वासही मोठा असतो. पण ब्रँड मोठा म्हणून नियम छोटे होत नाहीत, एवढा साधा धडा या कारवाईने दिला आहे. FSSAIने गेल्या काही काळात खाद्यपदार्थ आणि पेय क्षेत्रातील तपासण्या कडक केल्या असून, अल्कोहोलिक बेव्हरेजेससाठीचे नियमही स्पष्टपणे अस्तित्वात आहेत. आता उत्पादकांनी नियमांचे पालन करणे आणि ग्राहकांनी बाटलीवरील लेबल, उत्पादनाचा तपशील व अधिकृत माहिती तपासणे एवढेच शहाणपणाचे. कारण ‘महाग ब्रँड म्हणजे हमखास सुरक्षित उत्पादन’ हा गैरसमज बाटलीपेक्षा आधीच उघडणे गरजेचे आहे.