मीटरपासून डेन्सिटीपर्यंत दोन गोष्टी तपासा; संशय आल्यास पाच लिटरची अधिकृत चाचणी मागा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ७ ऑगस्ट २०२६ ।। पेट्रोल पंपावर गाडी उभी केली की चालकाची नजर सरळ मीटरच्या शून्यावर जाते. ‘झिरो आहे ना?’ एवढे पाहिले की आपले काम झाले, अशी बहुतेकांची समजूत असते. पण पेट्रोल पंपावरील व्यवहारात ग्राहकाला केवळ शून्य नव्हे, तर प्रमाण आणि इंधनाची गुणवत्ता तपासण्याचा अधिकार आहे. ११० किंवा २१० रुपयांचे पेट्रोल भरल्याने फसवणूक टळते, हा सोशल मीडियावरचा लोकप्रिय समज मात्र हमखास संरक्षण देत नाही. अधिकृत मार्गदर्शकांनुसार प्रत्येक पंपावर प्रमाणित पाच लिटरचे माप उपलब्ध असणे अपेक्षित आहे आणि शंका असल्यास ग्राहक त्यातून इंधनाचे प्रमाण तपासण्याची मागणी करू शकतो.
दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे इंधनाची डेन्सिटी. मात्र इथेही सोशल मीडियावरील अर्धवट ज्ञानापासून सावध राहणे गरजेचे आहे. पेट्रोलची मानक घनता १५ अंश सेल्सिअसवर ७२० ते ७७५ किलो प्रति घनमीटर या मर्यादेत असते. पण पंपावर दिसणारा कोणताही एक आकडा पाहून लगेच ‘भेसळ आहे’ असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरू शकते. अधिकृत प्रक्रियेत नमुना घेऊन तापमान आणि घनता मोजली जाते, त्यानंतर ती १५ अंश सेल्सिअसवर रूपांतरित करून पंपाच्या नोंदवहीतील संदर्भ घनतेशी तुलना केली जाते. त्यामुळे संशय असल्यास फिल्टर पेपर टेस्ट किंवा अधिकृत डेन्सिटी टेस्ट मागणे हा अधिक योग्य मार्ग आहे.
आता येतो खरा मुद्दा—मीटर आणि मिळणारे प्रमाण! पेट्रोल भरायला सुरुवात करण्यापूर्वी डिस्पेंसरवरील रक्कम आणि लिटरचे रीडिंग शून्यावर असल्याची खात्री करा. त्यानंतर संशयास्पद वाटल्यास थेट ‘पाच लिटर मापाने तपासून द्या’ अशी मागणी करा. इंडियन ऑइलच्या मार्गदर्शकानुसार पंपावर प्रमाणित पाच लिटर माप ठेवणे बंधनकारक प्रक्रियेचा भाग आहे आणि पंपाच्या नोजलमधून योग्य प्रमाणात इंधन मिळते आहे की नाही, याची नियमित तपासणी करण्याची जबाबदारी डीलरची आहे. अधिकृत नियमांनुसार मीटर किंवा सीलमध्ये छेडछाड आढळल्यास संबंधित डिस्पेंसरमधून विक्री थांबवण्याची तरतूदही आहे.
म्हणून पुढच्या वेळी पेट्रोल पंपावर गेल्यावर ‘झिरो दिसला म्हणजे फसवणूक नाही’ या गैरसमजावर विसंबून राहू नका. शून्य, प्रमाण आणि गुणवत्ता—तिन्ही गोष्टींकडे लक्ष द्या. विशेष म्हणजे मीटर ० वरून २, ३, ४ असा अक्षरशः प्रत्येक अंक दाखवतच पुढे गेला पाहिजे, असा दावा सार्वत्रिक नियम मानता येत नाही; डिजिटल डिस्प्लेची रचना वेगळी असू शकते. खरी शंका असल्यास अधिकृत पाच लिटर मापाची चाचणी मागणे हा जास्त ठोस पुरावा आहे. तक्रार सुटली नाही तर राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाइनवर १९१५ क्रमांकावर तक्रार नोंदवता येते.