२० वर्षांचा १२ मिनिटांचा नियम हटवला; चॅनेलना मोकळीक, पण प्रेक्षकांच्या मनोरंजनात ‘ब्रेक’ किती वाढणार?
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १६ ऑगस्ट २०२६ ।। टीव्हीवर एखादा कार्यक्रम रंगात आला की नेमका त्याच वेळी जाहिरात सुरू होते आणि प्रेक्षकांच्या संयमाची परीक्षा घेतली जाते. आता या ‘जाहिरातींच्या ब्रेक’ला आणखी मोकळे रान मिळण्याची शक्यता आहे. केंद्राच्या माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने केबल टेलिव्हिजन नेटवर्क्स नियमांमधील जाहिरातींसाठी असलेली प्रति तास १२ मिनिटांची मर्यादा हटवण्याचा निर्णय घेतला आहे, अशी माहिती समोर आली आहे. ही मर्यादा २००६ पासून लागू होती. जुन्या नियमात एका तासात कमाल १२ मिनिटे जाहिराती दाखवता येत होत्या; त्यापैकी १० मिनिटे व्यावसायिक जाहिराती आणि दोन मिनिटे चॅनेलच्या स्वतःच्या प्रचारासाठी राखीव होती.
सरकारचा यामागचा तर्कही वेगळा आहे. २००६ मध्ये देशात टीव्ही चॅनेलची संख्या मर्यादित होती; आज प्रसारणाचे चित्र पूर्णपणे बदलले आहे. केबल, डीटीएच, एचआयटीएस, आयपीटीव्ही आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्ममुळे प्रेक्षकांसमोर पर्यायांची गर्दी झाली आहे. सरकारच्या मते पारंपरिक टीव्ही माध्यमावर जाहिरातींचे बंधन असताना डिजिटल माध्यमावर तशी समान मर्यादा नाही. त्यामुळे प्रसारकांना बदललेल्या बाजारपेठेशी जुळवून घेण्यासाठी अधिक स्वातंत्र्य देण्याचा हा प्रयत्न आहे. त्याचवेळी सरकारने टीव्हीवरील इतर जाहिरात नियम मात्र कायम ठेवले आहेत. दिशाभूल करणाऱ्या, अश्लील किंवा नियमबाह्य जाहिरातींवर कारवाईची तरतूद अजूनही अस्तित्वात आहे.
मात्र इथेच प्रेक्षकांच्या कपाळावर आठ्या पडण्याची शक्यता आहे. नियम हटवला म्हणजे प्रत्येक चॅनेल आता तासन्तास जाहिरातीच दाखवेल, असे थेट म्हणता येणार नाही. जाहिरातींचा प्रत्यक्ष कालावधी चॅनेलच्या व्यावसायिक धोरणावर अवलंबून असेल. पण मर्यादा काढून घेतल्याने जाहिराती वाढवण्याची शक्यता प्रसारकांच्या हातात नक्कीच अधिक येते. कार्यक्रमासाठी पैसे देणारा प्रेक्षक आणि जाहिरातींसाठी पैसे देणारा जाहिरातदार—या दोघांमध्ये चॅनेलचा तराजू कुठे झुकतो, हा खरा प्रश्न आहे. मनोरंजन मोफत असले तरी त्याची किंमत प्रेक्षक वेळ देऊन चुकवत असतो.
आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे हा निर्णय टीव्ही क्षेत्रातील व्यापक नियामक बदलांच्या पार्श्वभूमीवर आला आहे. सरकारने २०२६ मध्ये टेलिव्हिजन, रेडिओ आणि संबंधित सेवांसाठी एकत्रित नियमावलीचा मसुदाही प्रसिद्ध केला आहे. त्यामुळे पुढील काळात प्रसारण क्षेत्रातील अनेक जुन्या नियमांची फेरतपासणी होण्याची शक्यता आहे. जाहिरातदारांसाठी हा निर्णय संधीचा, चॅनेलसाठी कमाईचा आणि प्रेक्षकांसाठी मात्र संयमाचा नवा कसोटीचा काळ ठरू शकतो. अखेर टीव्हीवर कार्यक्रम पाहायला बसलेला माणूस कार्यक्रम पाहतोय की जाहिरातींच्या मध्ये कार्यक्रम शोधतोय, हेच पाहणे औत्सुक्याचे ठरणार आहे.