वगळलेली नावे पुन्हा समाविष्ट करण्यासह नव्या १८ वर्षांच्या मतदारांची नोंदणी; SIR पूर्ण झालेल्या राज्यांसाठी निवडणूक आयोगाची विशेष मोहीम
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २ ऑक्टोबर २०२६ ।। मतदार यादीत नाव असणे हा मतदानाचा पहिला हक्क, पण ते नाव यादीतून गायब झाले तर लोकशाहीचा दरवाजाच नागरिकासमोर बंद होतो. विशेष सखोल पुनरावलोकन अर्थात SIR प्रक्रिया पूर्ण झालेल्या २० राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये आता मतदार नोंदणीसाठी विशेष अभियान राबवण्याचा निर्णय निवडणूक आयोगाने घेतला आहे. आयोगाने २९ सप्टेंबर रोजी राज्यांच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांना लेखी निर्देश दिल्याची माहिती समोर आली आहे. या मोहिमेत SIR प्रक्रियेदरम्यान वगळली गेलेली पात्र नावे पुन्हा मतदार यादीत समाविष्ट करणे, नव्याने पात्र झालेल्या १८ वर्षांच्या नागरिकांची नोंदणी करणे आणि मतदार यादी अद्ययावत करणे यावर भर असेल. SIRनंतर पात्र नागरिकांना यादीत स्थान मिळवण्यासाठी नियमित प्रक्रियेसोबत विशेष नोंदणीची संधी उपलब्ध होणार आहे.
या निर्णयाची पार्श्वभूमी मात्र साधी नाही. Form 6 हा नव्या मतदारांच्या नोंदणीसाठी वापरला जातो. SIRच्या काळात ECINETवरील Form 6 मध्ये अर्जदाराचे स्वतःचे किंवा आई-वडील अथवा आजी-आजोबांचे मागील SIRमधील मतदार यादीतील अस्तित्व याबाबत अतिरिक्त घोषणा जोडण्यात आली होती. निवडणूक आयुक्त सुखबीर सिंग संधू आणि विवेक जोशी यांनी या बदलावर आक्षेप घेतल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले होते. संधू यांनी हा बदल ‘अनधिकृत’ आणि ‘बेकायदेशीर’ असल्याचे म्हटल्याचेही वृत्त आहे. दुसरीकडे, निवडणूक आयोगाने स्पष्ट केले होते की ही अतिरिक्त घोषणा SIR प्रक्रियेसाठी होती आणि संबंधित बदलाबाबत आयोगाने स्वतंत्र भूमिका मांडली होती. त्यामुळे या प्रकरणातील मतभेदांचे चित्र एकतर्फी मांडणे योग्य ठरणार नाही.
आता SIR पूर्ण झालेल्या राज्यांमध्ये Form 6 मधील SIRसंबंधित अतिरिक्त घोषणा ECINETवरून हटवण्यात आली आहे, अशी माहिती ३० सप्टेंबरला समोर आली. म्हणजेच नव्या मतदारांना नोंदणी करताना नियमित Form 6 प्रक्रियेतून अर्ज करता येणार आहे. याच काळात आयोगाने ECINET प्रणालीचे तांत्रिक परीक्षण करण्यासाठी स्वतंत्र तज्ज्ञांचा समावेश असलेली समिती स्थापन करण्याची माहिती दिली आहे. मतदार यादीच्या पुनरावलोकनानंतर आता पुढचे पाऊल म्हणजे पात्र नागरिकांचे नाव पुन्हा यादीत आणणे. नाव वगळले गेले असेल किंवा नव्याने १८ वर्षे पूर्ण झाली असतील, तर संबंधित नागरिकांनी अधिकृत मतदार नोंदणी प्रक्रियेत अर्ज करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. कारण मतदार यादीत नाव नसेल तर मतदानाच्या दिवशी हातात ओळखपत्र असूनही लोकशाहीच्या दारात उपयोग होत नाही.