साखर ₹६५च्या जवळ; तेल, कांदा आणि अन्नधान्याच्या दरवाढीने घरगुती बजेटवर ताण
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २१ ऑगस्ट २०२६ ।। सण आले की घरात गोडधोड वाढते; पण यंदा गोडधोड करण्याआधीच साखरेने तोंड कडू केले आहे. देशातील किरकोळ बाजारात साखरेचे दर विक्रमी पातळीवर पोहोचले असून काही बाजारांत किलोमागे ₹६५चा टप्पा गाठला आहे. मुंबईतच साखरेचा किरकोळ दर एका आठवड्यात ₹८ने वाढून सुमारे ₹६१ किलोपर्यंत पोहोचल्याचे वृत्त आहे. गेल्या महिन्यात देशभरातील साखरेच्या किमतीत सुमारे १० टक्के वाढ झाली असून, ऑगस्ट ते नोव्हेंबर या सणासुदीच्या काळात मागणी आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे गणपती, दसरा आणि दिवाळीच्या तोंडावर मिठाई, बेकरी आणि घरगुती खर्चाचे गणित पुन्हा मांडावे लागण्याची चिन्हे आहेत. साखरेची उपलब्धता देशात पुरेशी असल्याचे सरकारचे म्हणणे असले, तरी बाजारातील दरवाढीने ग्राहकांना मात्र ‘पुरवठा मुबलक, भाव मात्र आभाळात’ अशी विचित्र अवस्था अनुभवायला मिळत आहे.
सरकारनेही वाढत्या दरांकडे डोळेझाक केलेली नाही. १ सप्टेंबर ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत मोठ्या प्रमाणात साखर वापरणाऱ्या व्यापाऱ्यांच्या साठ्यावर कडक मर्यादा आणण्यात आली आहे. महिन्याला १० मेट्रिक टनांपेक्षा अधिक साखर वापरणाऱ्या डीलर्सना १५ दिवसांपेक्षा जास्त साठा ठेवता येणार नाही. यामागचा उद्देश साठेबाजी आणि कृत्रिम टंचाईला आळा घालणे हा आहे. याआधीच केंद्राने साखरेच्या साठ्याची माहिती नियमितपणे जाहीर करण्याची आणि बाजारावर लक्ष ठेवण्याची व्यवस्था केली होती. सरकारच्या मते काही ठिकाणी प्रत्यक्ष मागणी-पुरवठ्यापेक्षा सट्टेबाजी, कागदी व्यवहार आणि साठेबाजीमुळे टंचाईची भावना निर्माण झाली आहे. म्हणजे साखर कारखान्यात कमी आहे की व्यापाऱ्याच्या गोदामात जास्त आहे, याचा शोध आता सरकार घेणार आहे.
साखरेपुरतेच संकट थांबलेले नाही. कच्च्या तेलाच्या बाजारात मध्यपूर्वेतील संघर्ष आणि होर्मुझमधील अनिश्चिततेमुळे पुन्हा उष्णता आली आहे. २० ऑगस्टला ब्रेंट क्रूड सुमारे ९१.८७ डॉलर प्रति बॅरलवर होते, तर WTI सुमारे ८५.८१ डॉलरवर होते. दोन्ही दर सलग चौथ्या सत्रात वाढले आहेत. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आयात करत असल्याने इंधनाच्या वाढत्या किंमतींचा परिणाम वाहतूक आणि उत्पादन खर्चावर होऊ शकतो. त्याचा फटका शेवटी बाजारातील प्रत्येक वस्तूला बसतो. दुसरीकडे कांद्याची आवक उशिरा झाल्याने लासलगावच्या घाऊक बाजारात दर एका आठवड्यात २५ टक्क्यांनी वाढून ₹२७ किलोवर पोहोचल्याचे वृत्त आहे. मात्र सरकारी अखिल भारतीय आकडेवारीत १७ ऑगस्टला गव्हाचा सरासरी किरकोळ दर ₹३१.५० आणि कांद्याचा ₹३६.५६ किलो होता. त्यामुळे प्रत्येक शहरात एकच दर असल्याचा समज करणेही चुकीचे आहे.
आता खरी चिंता सणासुदीच्या बाजाराची आहे. मिठाईवाल्याला साखर महाग, वाहतूकदाराला डिझेल महाग, शेतकऱ्याला खत-इंधन महाग आणि ग्राहकाला तयार माल महाग—म्हणजे महागाईचे चक्र कुठेही थांबत नाही. सरकार साठेबाजीवर कारवाई करीत आहे, हे स्वागतार्ह; पण केवळ आदेश काढून बाजार स्वस्त होत नाही. पुरवठा सुरळीत ठेवणे, जमाखोरी रोखणे आणि तेलाच्या धक्क्याचा परिणाम कमी करणे, ही खरी परीक्षा आहे. कारण सणाच्या ताटात लाडू असो किंवा साधी भाजी-भाकरी, भाव वाढला की चटका श्रीमंताला कमी आणि सामान्य माणसाला जास्त बसतो. यंदा सणाचा आनंद गोड राहणार की महागाईच्या कडवटपणात विरणार, हे पुढील काही आठवडे ठरवतील.