७ ते १५ वर्षांच्या मुलांना विशेष सवलत; ५ आणि १५ वर्षांनंतर बायोमेट्रिक अपडेट का आवश्यक?
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २१ ऑगस्ट २०२६ ।। घरात मूल असेल आणि त्याचे आधार कार्ड लहान वयात काढले असेल, तर पालकांनी ही बातमी दुर्लक्षित करू नये. आधार कार्ड काढून झाले म्हणजे काम संपले, हा गैरसमज अनेक पालकांना महागात पडू शकतो. UIDAIच्या नियमानुसार मुलाचे वय ५ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर आणि पुन्हा १५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर Mandatory Biometric Update करणे आवश्यक आहे. या प्रक्रियेत मुलाचा नवीन फोटो, बोटांचे ठसे आणि दोन्ही डोळ्यांच्या Irisची माहिती घेतली जाते. विशेष म्हणजे, सध्या ७ ते १५ वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी Mandatory Biometric Update शुल्कमुक्त करण्यात आले असून ही विशेष सवलत ३० सप्टेंबर २०२६पर्यंत लागू आहे. त्यामुळे घरात या वयोगटातील मुल असेल आणि अपडेट बाकी असेल, तर पालकांनी शेवटच्या दिवसाची वाट पाहू नये. (uidai.gov.in)
मुलांच्या आधारमध्ये बायोमेट्रिक माहितीचा प्रश्न थोडा वेगळा आहे. लहान मुलांचे आधार बनवताना प्रामुख्याने लोकसंख्याशास्त्रीय माहिती आणि फोटो घेतला जातो. मात्र मुलाची शारीरिक वाढ होत असल्याने पुढील टप्प्यावर बायोमेट्रिक माहिती अद्ययावत करणे आवश्यक ठरते. ५ ते ७ वर्षे आणि १५ ते १७ वर्षे वयोगटातील Mandatory Biometric Update नियमानुसार मोफत आहे. त्याशिवाय UIDAIने ७ ते १५ वर्षे वयोगटातील मुलांसाठीही शुल्कमाफीची विशेष सुविधा दिली आहे. म्हणजे पालकांच्या खिशाला सध्या एक रुपयाचाही फटका न बसता हे काम करून घेता येऊ शकते. ‘आधार आहे ना, मग पुन्हा कशाला?’ असे म्हणत फाईल कपाटात टाकून देणाऱ्यांनी मात्र हा नियम लक्षात ठेवावा. कारण पुढे शाळा, परीक्षा, शिष्यवृत्ती किंवा विविध सेवांसाठी आधार तपशीलाची गरज भासू शकते. (uidai.gov.in)
या अपडेटसाठी मुलाला घेऊन Aadhaar Enrolment Centreवर जावे लागते. तेथे आवश्यक बायोमेट्रिक माहिती आणि फोटो अपडेट केला जातो. जवळचे आधार केंद्र शोधण्यासाठी UIDAIच्या अधिकृत सुविधेचा वापर करता येतो. येथे एक महत्त्वाची गोष्ट पालकांनी लक्षात ठेवावी—बायोमेट्रिक अपडेट केल्यावर मुलाचा आधार क्रमांक बदलत नाही. फक्त संबंधित माहिती अद्ययावत होते. त्यामुळे ‘बायोमेट्रिक अपडेट म्हणजे नवीन आधार कार्ड’ असा समज चुकीचा आहे. UIDAIच्या नियमानुसार ५ वर्षांनंतरचा आणि १५ वर्षांनंतरचा अपडेट मुलाच्या ओळखीची माहिती कालानुरूप अचूक ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. विशेषतः मुलाचे बोटांचे ठसे आणि Iris लहानपणापासून मोठे होताना बदलत असल्याने योग्य वयात माहिती नोंदवणे आवश्यक ठरते. (uidai.gov.in)
आता प्रश्न फक्त ‘फ्री आहे का?’ एवढाच नाही; ‘माझ्या मुलाचा अपडेट बाकी आहे का?’ हा आहे. पालकांनी मुलाचे वय तपासून त्यानुसार Mandatory Biometric Updateची आवश्यकता आहे का, हे पाहावे. विशेषतः ७ ते १५ वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी ३० सप्टेंबरपर्यंतची शुल्कमाफी ही उपयोगाची संधी आहे. शेवटच्या आठवड्यात आधार केंद्रावर गर्दी झाली आणि मग ‘सिस्टीम चालत नाही’ अशी नेहमीची सरकारी गोष्ट सुरू झाली, तर दोष कुणाचा? म्हणून काम आज करता येत असेल तर उद्यावर ढकलू नये. आधारचा नंबर तोच राहणार, पण माहिती जुनी राहिली तर अडचण तुमचीच होणार!