इतिहास, पौराणिक कथा आणि सामाजिक प्रश्नांवर कलाकारांची धावपळ; गणेशोत्सवात रंगणार वैचारिक मेजवानी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १४ सप्टेंबर २०२६ ।। पुण्यात गणपती बाप्पा येण्याची चाहूल लागली की फक्त ढोल-ताशे जागे होत नाहीत; शहराचा रंगमंचही जागा होतो. कुठे शिवकाल उभा राहत आहे, कुठे पौराणिक कथा जिवंत होणार आहेत, तर कुठे समाजाला आरसा दाखवणारे प्रसंग आकार घेत आहेत. सोमवारी गणेश चतुर्थीनिमित्त बाप्पाचे आगमन होत असून, पुण्यातील गणेश मंडळांमध्ये जिवंत देखाव्यांची तयारी अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. १४ सप्टेंबरपासून सुरू होणारा यंदाचा गणेशोत्सव १२ दिवसांचा असून, २५ सप्टेंबरला अनंत चतुर्दशी आहे. त्यामुळे पुण्याची पारंपरिक गणेशोत्सव संस्कृती यंदाही भक्तीबरोबर कला आणि प्रबोधनाचा रंग घेणार आहे.
पुण्यातील जिवंत देखावे ही केवळ मनोरंजनाची करामत नाही. इतिहास, पौराणिकता आणि वर्तमानकाळ यांची सांगड घालण्याची ही शहराची जुनी परंपरा आहे. मंडळांच्या ठिकाणी सध्या नेपथ्य उभारणे, रंगभूषा, वेशभूषा, प्रकाशयोजना आणि ध्वनी यंत्रणेची चाचणी सुरू आहे. पुण्यातील कलाकारांसोबत बीड, नाशिक, सोलापूर, सातारा, सांगली, कोल्हापूर, मुंबई आणि छत्रपती संभाजीनगर येथील कलाकारही या देखाव्यांमध्ये सहभागी होणार आहेत. जिवंत देखाव्यांचे दिग्दर्शक राजेंद्र पालवे यांच्या मार्गदर्शनाखाली विविध मंडळांसाठी कलाकार तयारी करत असून अनुभवींसोबत नवोदित कलाकारांनाही संधी मिळत आहे. गणेशोत्सव अनेक तरुण कलाकारांसाठी अभिनयाची शाळाच ठरतो.
यंदाच्या देखाव्यांमध्ये विषयांचीही मोठी विविधता दिसणार आहे. ऐतिहासिक प्रसंगांपासून पौराणिक कथांपर्यंत आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सामाजिक प्रश्न ते ऑपरेशन सिंदूर अशा समकालीन विषयांपर्यंत देखावे साकारले जाणार आहेत. विशेष म्हणजे अन्नसुरक्षेच्या प्रश्नावर आणि अन्न व औषध प्रशासनाच्या कारवायांवरही काही मंडळे प्रकाश टाकणार असल्याची माहिती आहे. म्हणजे बाप्पासमोर फक्त आरतीच नाही, तर समाजाच्या जखमांवर बोट ठेवणारे प्रसंगही रंगमंचावर येणार आहेत. पुण्याच्या देखाव्यांची खरी ताकद इथेच आहे—ते डोळ्यांना दृश्य देतात आणि डोक्याला विचार.
वृंदा साठे यांच्यासह अनेक कलाकार शहरातील मध्यवर्ती भाग, पौड रस्ता, एरंडवणे आणि धनकवडी परिसरात देखावे सादर करण्यासाठी सज्ज आहेत. सायंकाळनंतर हे जिवंत देखावे पाहण्यासाठी गर्दी होणार आहे. पुण्याचा गणेशोत्सव बदलत्या काळाबरोबर तंत्रज्ञान स्वीकारतो, पण त्याचा सांस्कृतिक आत्मा अजूनही रंगमंचावर धडधडतो. सजावट किती उंच आणि आवाज किती मोठा यापेक्षा, देखावा किती विचार करायला लावतो, यावरच त्याचे खरे यश ठरणार आहे.