मानवाच्या नियंत्रणाबाहेर जाणारे तंत्रज्ञान नको; मायक्रोसॉफ्टचे सत्या नडेला यांनी सुरक्षित विकास आणि व्यापक नियंत्रणाची गरज अधोरेखित केली
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १५ सप्टेंबर २०२६ ।। Satya Nadella on AI : एआयची शर्यत आता केवळ कोणाचे तंत्रज्ञान अधिक हुशार, यापुरती राहिलेली नाही. प्रश्न त्याहून गंभीर आहे—उद्या हे तंत्रज्ञान माणसाच्या हातात राहणार की माणूसच त्याच्या हातात जाणार? मायक्रोसॉफ्टचे सीईओ सत्या नडेला यांनी याच धोक्याच्या दिशेने लक्ष वेधत एआयचा विकास सुरक्षिततेला मागे टाकून होऊ नये, अशी स्पष्ट भूमिका मांडली आहे. त्यांच्या मते, मानवतेला मदत न करणारे आणि मानवी नियंत्रणात न राहणारे एआय विकसित करण्यात अर्थ नाही.
नडेला यांनी ‘एक्स’वरील भूमिकेत सुपरइंटेलिजन्सच्या दिशेने धावण्यापूर्वी एआयचे alignment योग्य आहे का, हा मूलभूत प्रश्न विचारला पाहिजे, असे म्हटले. त्यासाठी ‘deliberate pacing’ म्हणजेच जाणीवपूर्वक, नियंत्रित वेगाने विकास करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. एआय प्रणालींवर सतत नजर ठेवण्यासाठी स्वतंत्र ‘embedded evaluators’ असावेत, या कल्पनेलाही त्यांनी पाठिंबा दिला आहे. ही भूमिका अचानक आलेली नसून, एआयच्या वेगाबरोबर सुरक्षा यंत्रणा पुरेशा वेगाने विकसित होत आहेत का, यावर उद्योगात सुरू असलेल्या चर्चेचा भाग आहे.
या चर्चेला Anthropicचे सीईओ डारियो अमोडेई यांनी अधिक धार दिली. त्यांनी एआयची क्षमता वाढण्याचा वेग कमी करण्याचे आवाहन करत स्वतंत्र तृतीय-पक्ष मूल्यांकनकर्त्यांना कंपन्यांच्या प्रयोगशाळांमध्ये कर्मचारीसदृश प्रवेश देण्याचा प्रस्ताव मांडला. OpenAIचे सीईओ सॅम ऑल्टमन आणि इलॉन मस्क यांनीही या भूमिकेला पाठिंबा दर्शवला आहे. म्हणजेच एआयच्या बाजारपेठेतील प्रतिस्पर्ध्यांमध्ये निदान सुरक्षिततेच्या प्रश्नावर तरी एक दुर्मिळ समान सूर उमटताना दिसत आहे.
मात्र नडेलांचा मुद्दा फक्त वेगाचा नाही. एआयचे नियंत्रण मोजक्या कंपन्यांच्या हातात केंद्रित होणेही धोकादायक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. विविध देश, उद्योग आणि शैक्षणिक संस्थांचा सहभाग असलेली व्यापक परिसंस्था आवश्यक असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. मायक्रोसॉफ्ट आपल्या प्रथम-पक्ष MAI मॉडेल्ससाठी कोड ऑफ कंडक्ट सार्वजनिक चर्चेसाठी आणणार आहे. एआय किती हुशार होतो, यापेक्षा तो किती जबाबदार आणि माणसाच्या नियंत्रणात राहतो, हा प्रश्न आता अधिक महत्त्वाचा ठरत आहे.