मोठ्या प्रमाणात साखर वापरणाऱ्या उद्योगांना ३० दिवसांचा साठा ठेवण्याची मुभा; मात्र १५ दिवसांपुढील साठा केवळ आयात केलेल्या साखरेचाच असणार
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १९ सप्टेंबर २०२६ ।। साखरेच्या दराने काही काळापूर्वी घरगुती बजेटची गोडीच कडू केली होती. सणासुदीच्या काळात मागणी वाढणार, त्यात साखरेचा तुटवडा निर्माण होणार आणि दर आणखी भडकणार, अशी भीती व्यक्त होत होती. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने मोठ्या प्रमाणात साखर वापरणाऱ्या ग्राहकांच्या साठवणुकीच्या नियमात महत्त्वाचा बदल केला आहे. १५ दिवसांच्या वापराइतका साठा ठेवण्याची मर्यादा आता ३० दिवसांपर्यंत वाढवण्यात आली आहे. मात्र या निर्णयाला एक मोठी अट जोडण्यात आली आहे.
नव्या नियमानुसार, १५ दिवसांच्या गरजेपेक्षा जास्त साखर साठवायची असेल तर ती Advance Authorisation Scheme (AAS) किंवा Tariff Rate Quota (TRQ) अंतर्गत आयात केलेली असणे बंधनकारक आहे. म्हणजेच बाजारातून देशांतर्गत खरेदी करून अमर्याद साठेबाजी करण्याचा मार्ग सरकारने खुला केलेला नाही. उलट, अतिरिक्त साठ्याचा स्रोत सरकारने स्पष्टपणे निश्चित केला आहे. तसेच मोठ्या प्रमाणात साखर वापरणाऱ्या कंपन्यांना दर शुक्रवारी त्यांच्या साठ्याची माहिती ऑनलाइन जाहीर करण्याची यंत्रणाही ठेवण्यात आली आहे.
हा निर्णय अचानक आकाशातून पडलेला नाही. ऑगस्टमध्ये दरवाढीच्या पार्श्वभूमीवर केंद्राने साखर बाजारात अनेक हस्तक्षेप केले. १ सप्टेंबरपासून मोठ्या प्रमाणात साखर वापरणाऱ्या ग्राहकांसाठी १५ दिवसांची साठवणूक मर्यादा लागू करण्यात आली होती. त्याआधी डीलर्ससाठी ३० दिवसांची मर्यादा आणि साठ्याची कमाल मर्यादा निश्चित करण्यात आली होती. १५ सप्टेंबरपासून डीलर्सचा कमाल साठा ४,००० क्विंटलवरून २,००० क्विंटल करण्यात आला; कोलकाता परिसराला अपवाद ठेवण्यात आला.
दर कमी करण्यासाठी केंद्राने यापूर्वी एक दशलक्ष टन कच्च्या साखरेच्या शुल्कमुक्त आयातीला परवानगी दिली होती. मात्र देशांतर्गत दर घसरल्याने आयातदारांचा उत्साह काहीसा कमी झाल्याचे Reutersने नोंदवले आहे. त्यामुळे सरकारचा ताजा निर्णय म्हणजे दर थेट अमुक रुपयांपर्यंत खाली येतील, अशी हमी नाही. बाजारातील उपलब्धता, आयात, सणासुदीची मागणी आणि साठेबाजी यांचा परिणाम दरावर होणार आहे.
थोडक्यात, सरकारने साखरेचा दर हाताने पकडण्यापेक्षा साठ्याच्या नळाला आवळण्याचा प्रयत्न केला आहे. आता ग्राहकांच्या नजरा एका प्रश्नावर—दुकानातील साखर खरंच स्वस्त होते का?